Pam mae hyn yn bwysig? Mae'r wybodaeth yr ydym yn ei darparu yn amrywio o wlad i wlad. I gael gwybodaeth ar gyfer eich gwlad chi, dewiswch o'r ddewislen.

Talu Wrth Ennill: problemau cyffredin

Mae’r wybodaeth hon yn berthnasol i Loegr, Cymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon

Dechrau swydd newydd

Pan fyddwch chi’n dechrau swydd newydd neu’n dechrau derbyn pensiwn, bydd eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn am wybod eich cod treth. Os rhoddwyd ffurflen o’r enw P45 i chi o swydd flaenorol yn yr un flwyddyn dreth, bydd eich cyflogwr yn defnyddio’r wybodaeth ar hon i ddidynnu’r cyfanswm iawn o dreth. Os oeddech chi’n ddi-waith ac yn derbyn Lwfans Ceisio Gwaith neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth cyfrannol, fe ddylech chi roi’r ffurflen a roddwyd i chi gan y Ganolfan Gwaith i’ch cyflogwr newydd. Gelwir y ffurflen hon yn P45U os oeddech chi’n derbyn LCG neu’n P45ESA os oeddech chi’n derbyn LCaCH.

Nid oes gennych P45, P45U neu P45ESA

Efallai nad oes gennych P45, P45U neu P45ESA. Gallai hyn fod oherwydd:

Os na allwch chi roi’r ffurflen P45 i’ch cyflogwr, bydd eich cyflogwr yn gofyn i chi lenwi Rhestr Wirio Gychwynnol. Mae’r Rhestr Wirio hon yn holi cwestiynau sy’n penderfynu pa god treth ddylech chi ei gael ac felly faint o dreth ddylid ei dynnu o’ch cyflog. Mae’r cyflogwr yn anfon yr wybodaeth o’r Rhestr Wirio i Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi ac maen nhw’n penderfynu pa god treth ddylech chi ei gael.

Mae’r Rhestr Wirio Gychwynnol yn cymryd lle’r hen ffurflen P46. Mae mwy o wybodaeth am y Rhestr Wirio Gychwynnol ar wefan HMRC ar http://www.hmrc.gov.uk/working/forms/paye-forms.htm

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â chael eich trethu ar god brys, gweler Codau treth brys.

Yr ydych wedi colli eich P45, P45U neu P45ESA

Os ydych chi wedi colli’ch P45, P45U neu P45ESA, fydd hi ddim yn bosibl i chi gael copi dyblyg, gan nad yw’r rhain byth yn cael eu rhoi. Bydd eich cyflogwr newydd yn gofyn i chi lenwi Rhestr Wirio Gychwynnol, sy’n cymryd lle’r ffurflen P46.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Buddion ymarferol

Mae buddion ymarferol yn cynnwys unrhyw fuddion yr ydych yn eu derbyn sydd ddim yn gynwysedig yn eich siec cyflog neu enillion. Arferid eu galw’n fanteision ymylol. Mae buddion ymarferol yn cynnwys pethau megis ceir y cwmni, yswiriant meddygol preifat a benthyciadau rhad neu rai am ddim. Nid oes pob budd yn drethadwy ac mae rhai yn drethadwy dim ond os ydych yn ennill dros ryw derfyn arbennig.

Os ydych yn derbyn unrhyw fuddion ymarferol trethadwy, rhaid i chi gynnwys eu gwerth ar eich ffurflen dreth, os ydych yn derbyn un, ar gyfer y flwyddyn dreth berthnasol, pa un a yw treth wedi’i dalu ai peidio ar y buddion o dan TWE. Bydd eich cyflogwr yn rhoi’r wybodaeth hon erbyn 6 Gorffennaf yn dilyn diwedd y flwyddyn dreth. Rhaid i’ch cyflogwr hefyd anfon ffurflen at HMRC yn rhoi manylion unrhyw fuddion a roddwyd i chi neu a ddarparwyd ar eich cyfer.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â buddion ymarferol, gweler Buddion ymarferol.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Mwy nag un swydd neu bensiwn galwedigaethol

Os oes gennych fwy nag un swydd, bydd angen cod TWE arnoch i bob swydd lle trethir eich enillion o dan TWE. Fel arfer anfonir hysbysiad cod gwahanol ar gyfer pob swydd. Mae’r un peth yn berthnasol os oes gennych fwy nag un pensiwn galwedigaethol. Fel arfer bydd yr holl lwfansau a gostyngiadau y mae gennych hawl iddynt yn gynwysedig yn y cod treth ar gyfer eich prif swydd neu bensiwn. Mae hyn yn golygu y bydd eich holl enillion o’ch ail swydd neu bensiwn yn cael eu trethu heb lwfansau neu ostyngiadau. Y cod treth a roddir i chi ar gyfer yr ail swydd neu bensiwn fydd:

BR: os trethir chi ar y gyfradd treth sylfaenol (20%)

DO: os trethir chi ar y gyfradd dreth uwch (40%)

Os yw'r incwm a enillir o’r ail swydd neu bensiwn yn mynd â chi i gyfradd dreth uwch, fe drethir yr holl enillion o’r ail swydd neu bensiwn ar y gyfradd uwch. Os ydych chi yn y sefyllfa hon, efallai y gwelwch chi fod angen cymhwyso eich bil treth ar ddiwedd y flwyddyn dreth.

Os ydych chi wedi derbyn ffurflen P800 yn dweud wrthych eich bod wedi gordalu neu dalu rhy ychydig o dreth, gweler o dan y pennawd Talu rhy ychydig a Gordalu.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Incwm trethadwy arall

Os oes gennych incwm trethadwy arall yn ychwanegol at eich cyflog neu bensiwn galwedigaethol, gall eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn ddidynnu’r dreth sy’n ddyledus ar eich incwm ychwanegol o’ch cyflog neu bensiwn galwedigaethol. Er enghraifft, os ydych chi’n talu treth o dan TWE ar bensiwn galwedigaethol, gellir casglu’r dreth sy’n ddyledus ar eich Pensiwn Ymddeol Gwladol trwy eich cod TWE. Didynnir eich Pensiwn Ymddeol Gwladol o’ch lwfansau yn yr hysbysiad cod ar gyfer eich pensiwn galwedigaethol.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â sut y gellir trethu incwm trethadwy arall o dan TWE, gweler Treth Incwm i bobol 65 oed neu drosodd.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Codiadau cyflog a chynnydd yn eich pensiwn galwedigaethol

Pan gewch chi godiad cyflog, yr ydych yn atebol i dalu mwy o dreth a/neu gyfraniadau yswiriant gwladol. Gwneir y cymhwyso i hyn yn awtomatig gan eich cyflogwr trwy eich pecyn pae nesaf.

Mae’r un peth yn digwydd gydag unrhyw gynnydd pensiwn gan eich bod yn atebol i dalu mwy o dreth (ond dim yswiriant gwladol).

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Newidiadau i dreth incwm yn y Gyllideb

Fe wneir newidiadau i dreth incwm fel arfer gan y llywodraeth yn y Gyllideb flynyddol, er enghraifft, fel arfer cynyddir cyfanswm y lwfansau. Cyhoeddir y newidiadau yn ystod mis Tachwedd yn yr Adroddiad Rhag-Gyllidebol ac fe fyddan nhw’n digwydd o’r 6 Ebrill canlynol.

Os bydd y lwfansau yn codi yn y Gyllideb, mae hyn yn cynyddu'r cyfanswm o gyflog di-dreth y gallwch ei dderbyn cyn i chi ddechrau talu treth. Os yw’ch cod treth yn gorffen gyda’r llythrennau L, P neu V, gall eich cyflogwr gymhwyso’n awtomatig yn barod i’w ddefnyddio yn y flwyddyn dreth nesaf fydd yn cychwyn ar 6 Ebrill.

Os yw’ch cod treth TWE yn cynnwys y llythyren T neu K, mae’n rhaid i HMRC gyfrifo cod treth newydd i’w anfon atoch chi a’ch cyflogwr. Dylai’r cod newydd fod yn ei le erbyn 6 Ebrill neu’n fuan wedyn, ond os bydd unrhyw oedi fe gewch chi ad-daliad treth.

Am esboniad o godau treth, gweler Y System Talu Wrth Ennill (TWE/PAYE).

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Newid yn yr amgylchiadau

Effeithir ar eich cod treth os bydd:

  • eich amgylchiadau personol yn newid, er enghraifft, rydych yn cael hawl i lwfans treth person dall
  • eich treuliau’n newid a chwithau’n gallu hawlio gostyngiadau ychwanegol, er enghraifft, ar bolisi pensiwn newydd.
  • eich incwm trethadwy yn newid, er enghraifft, yr ydych yn dechrau derbyn pensiwn galwedigaethol newydd. Gall y dreth ar yr incwm arall hwn gael ei ddidynnu o’ch incwm cyflogaeth neu bensiwn trwy TWE.

Os yw’ch sefyllfa treth chi’n newid, efallai y bydd angen cymhwyso eich cod treth. Fe ddylech chi ysgrifennu at eich swyddfa dreth gyda manylion llawn o’r newidiadau a gofyn am gael y cod wedi’i newid. Fe ddylech chi roi eich enw llawn a rhif yswiriant gwladol a manylion am enw eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn, cyfeiriad a chyfeirnod treth. Fe allwch chi gael y manylion hyn oddi wrth eich ffurflen P60 neu trwy ofyn i’ch cyflogwr neu ddarparwr pensiwn.

Mae’n bwysig ysgrifennu cyn gynted ag sy’n bosibl oherwydd fe allech chi fod yn talu'r swm treth anghywir oherwydd bod eich cod treth chi’n anghywir. Gallai hyn arwain at naill ai ordaliad neu dalu rhy ychydig o dreth. Os mai talu rhy ychydig sy’n codi bydd y swyddfa dreth yn casglu hwn, fel arfer yn hwyrach yn y flwyddyn dreth.

Os oes angen manylion pellach ar eich swyddfa dreth cyn y gallan nhw newid y cod, efallai yr anfonir ffurflen dreth atoch i’w llenwi ar gyfer y flwyddyn dreth flaenorol. Fe ddylech chi ddychwelyd hon cyn gynted ag sy’n bosibl. Os ydych chi’n oedi, bydd y newid i’ch cod treth yn cael ei oedi hefyd.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Talu rhy ychydig a gordalu

Ar ddiwedd pob blwyddyn dreth, rhaid i’ch cyflogwr neu ddarparwr pensiwn ddarparu manylion am eich holl incwm a’r dreth a dalwyd gennych yn ystod y flwyddyn dreth i Gyllid a Thollau EM (HMRC). Os ydych chi wedi talu rhy ychydig neu wedi gordalu, bydd HMRC yn anfon ffurflen Cyfrifiad Treth P800 atoch yn dangos sut maen nhw wedi cyfrifo’r gordalu neu dalu rhy ychydig.

Fe ddylech chi wirio'r wybodaeth ar y ffurflen yn ofalus. Os nad ydych yn cytuno â’r wybodaeth, cysylltwch â HMRC gan ddilyn y cyfarwyddiadau a roddir gyda’r ffurflen.

Os ydych chi wedi gordalu treth, anfonir ad-daliad atoch. Nid oes rhaid i chi hawlio hwn.

Os ydych chi wedi talu rhy ychydig ac mae’r swm sy’n ddyledus yn llai na £3,000, cesglir y taliad hwn trwy gymhwyso eich cod treth TWE yn y flwyddyn dreth nesaf. Nid oes rhaid i chi wneud dim byd os ydych chi’n cytuno â’r swm hwn.

Os ydych chi wedi talu rhy ychydig ac mae’r swm sy’n ddyledus yn fwy na £3,000, efallai y bydd llog yn daladwy. Ond fydd HMRC ddim yn codi llog arnoch os gysylltwch chi â nhw i drefnu talu’r ddyled.

Mewn rhai amgylchiadau prin iawn, fe all fod yn bosibl i HMRC ddiddymu eich dyled, neu, os yw’ch cyflogwr neu ddarparwr pensiwn ar fai, i gasglu’r dreth oddi wrthyn nhw yn lle.

Fe allwch ddarganfod mwy am wirio Cyfrifiad Treth P800 ac am yr amgylchiadau lle gallwch chi herio talu rhy ychydig, ar wefan Grŵp Diwygio Treth ar gyfer pobol ar Incwm Isel (LITRG) yn: www.litrg.org.uk.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Absenoldeb salwch neu famolaeth, tadolaeth neu fabwysiadu

Os ydych chi’n sâl neu ar absenoldeb mamolaeth, tadolaeth neu fabwysiadu, fe gesglir y dreth ar eich cyflog o dan TWE.

Os nad ydych yn derbyn unrhyw gyflog, byddwch yn gymwys i dderbyn ad-daliad. Mae hyn oherwydd na ddefnyddioch chi’ch lwfans treth yn ystod y cyfnod lle na chawsoch chi’ch talu.

Gellir talu’r ad-daliad naill ai pan ddychwelwch chi i’r gwaith neu pan fyddwch chi i ffwrdd o’r gwaith. Yn gyffredinol fe wneir hyn trwy’r gyflogres.

Os nad ydych yn derbyn unrhyw gyflog, efallai y bydd yn well gennych gael yr ad-daliad cyn gynted ag sy’n bosibl yn hytrach nag aros hyd nes y cewch chi’ch talu nesaf. Fe ddylech chi ofyn i’ch cyflogwr am drefnu hyn neu gadarnhau pryd y telir yr ad-daliad.

Os ydych chi ar god brys, chewch chi ddim ad-daliad.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Diweithdra, gweithio tymor byr neu ar streic

Os ydych chi’n ddi-waith, yn gweithio tymor byr neu ar streic, efallai y byddwch yn gymwys i dderbyn ad-daliad treth ar ddiwedd y flwyddyn dreth. Mae hyn oherwydd bod y swm treth a dalwyd gennych yn rhy uchel i’r cyfanswm enillion yr ydych bellach yn debygol o’u derbyn dros y flwyddyn dreth. Sut bynnag, os ydych chi’n cael Lwfans Ceisio Gwaith neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth cyfrannol y gellir eu trethu, efallai y caiff yr ad-daliad ei ganslo neu ei leihau.

Os ydych chi’n dod yn ddi-waith ac yn hawlio budd-daliadau, allwch chi ddim fel arfer hawlio ad-daliad treth ar unwaith. Fe gewch chi naill ai ad-daliad yn awtomatig o dan TWE os ewch chi nôl i’r gwaith, neu ar ddiwedd y flwyddyn ariannol, pan un bynnag sydd gyntaf.

Os ydych chi’n gweithio tymor byr dros dro, fe ddylai eich cyflogwr roi unrhyw ad-daliad treth y mae gennych hawl iddo ar eich diwrnodau pae arferol.

Os ydych chi ar streic neu’n rhan o anghydfod diwydiannol, fyddwch chi ddim yn gallu hawlio ad-daliad treth tra ar streic. Yn hytrach, bydd yn rhaid i chi aros am ad-daliad o dan TWE - mewn geiriau eraill pan fyddwch chi naill ai’n gadael y swydd neu’n mynd yn ôl i’r gwaith. Os ydych chi’n dal ar streic ar ddiwedd y flwyddyn dreth, chewch chi ddim ad-daliad hyd nes y byddwch chi’n gadael y swydd neu’n mynd yn ôl i’r gwaith. Sut bynnag, bydd eich cyflogwr yn rhoi eich P60 i chi fydd yn dangos yr ad-daliad sy’n ddyledus fel pe bai wedi’i dalu. Rhaid i’ch cyflogwr hefyd roi nodyn ychwanegol sy’n dweud faint o ad-daliad o dan TWE sy’n cael ei ddal yn ôl hyd nes y byddwch yn gadael neu’n dychwelyd i’r gwaith.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn ag ad-daliadau treth, gweler Ad-daliadau Treth.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Mae eich cyflogwr neu Gyllid a Thollau EM yn gwneud camgymeriad

Gall eich cyflogwr neu Gyllid a Thollau EM wneud camgymeriad, er enghraifft, mae HMRC yn rhoi'r cod TWE anghywir i’ch cyflogwr neu mae’ch cyflogwr yn cyfrifo’ch treth yn anghywir ac yn didynnu gormod neu rhy ychydig. Yn yr amgylchiadau hyn, fe adenillir y cyfanswm treth yr ydych wedi talu rhy ychydig ohono trwy gymhwyso eich cod treth TWE ar gyfer y flwyddyn dreth ganlynol. Mewn nifer prin o amgylchiadau, efallai na fydd yn rhaid i chi dalu'r holl ôl-ddyledion treth. Fel arfer mae hyn yn dibynnu ar ba un ai yw HMRC yn derbyn fod eich cyflogwr wedi gweithredu yn ddidwyll wrth wneud y camgymeriad. Gall HMRC wneud ei amcangyfrif ei hun o’r dreth sydd heb ei dalu.

Os ydych chi’n credu fod camgymeriad wedi’i wneud yn y swm o dreth yr ydych wedi bod yn ei dalu, fe ddylech chi hysbysu eich swyddfa dreth cyn gynted ag sy’n bosibl.

Os ydych chi wedi derbyn cyfrifiad treth P800 yn dweud wrthych eich bod wedi gordalu neu dalu rhy ychydig o dreth, gweler o dan y pennawd Talu Rhy ychydig neu Ordalu.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Gadael swydd

Os ydych chi’n gadael eich swydd - naill ai’n wirfoddol, trwy ddiswyddiad, colli swydd neu eich bod yn ymddeol - dylai eich cyflogwr roi Ffurflen P45 i chi. Mae’r P45 yn rhoi manylion swyddfa dreth eich cyflogwr, cyfeirnod treth eich cyflogwr, eich cod treth a chyfanswm y gyflog a’r dreth a ddidynnwyd yn ystod y flwyddyn dreth gyfredol. Os didynnwyd treth ar y cod brys, bydd gan y P45 y llythyren X yn y bocs sydd wedi’i farcio wythnos 1 neu fis 1 ac ni fydd unrhyw fanylion am gyflog na threth.

Mae Ffurflen P45 mewn pedair rhan. Cedwir Rhan 1 gan eich cyn gyflogwr fydd yn rhoi’r rhannau eraill i chi. Mae Rhan 1a yn un i chi i’w gadw yn ddiogel fel eich cofnod o gyflog a’r dreth a ddidynnwyd. Mae Rhannau 2 a 3 ar gyfer eich cyflogwr os ydych chi’n dechrau gweithio eto neu’n hawlio Lwfans Ceisio Gwaith neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth cyfrannol.

Os yw’ch cyflogwr yn methu rhoi P45 i chi ar ôl gofyn amdani, fe ddylech chi gysylltu â’ch swyddfa dreth gan y gallan nhw annog eich cyflogwr i roi P45. Os na ellir perswadio eich cyflogwr, bydd cyflogwr newydd yn gofyn i chi lenwi Rhestr Wirio Gychwynnol, sy’n cymryd lle’r ffurflen P46.

Os ydych chi’n hawlio Lwfans Ceisio Gwaith neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth cyfrannol, bydd yn rhaid i chi roi'r P45 i swyddfa’r Canolfan Gwaith. Os ydych chi’n dechrau gweithio eto cyn diwedd y flwyddyn dreth, bydd y Ganolfan Gwaith yn rhoi P45U neu P45ESA i chi sy’n cynnwys manylion y budd-dal trethadwy yr ydych wedi’i dderbyn ynghyd â’r manylion P45 arferol.

Os ydych chi’n gadael ar ddiwedd y flwyddyn dreth, fe ddylid rhoi P45 i chi wrth adael ac erbyn 31 Mai, P60.

Os ydych chi’n ddi-waith am gyfnod o amser, efallai y byddwch yn gymwys i dderbyn ad-daliad oherwydd eich bod wedi talu gormod o dreth wrth weithio. Telir yr ad-daliad fel arfer pan fyddwch chi’n dechrau gweithio eto.

Os allwch chi ddangos na fyddwch chi’n gweithio eto yn ystod y flwyddyn dreth honno, er enghraifft, os fyddwch chi’n ymddeol yn barhaol neu’n dod yn fyfyriwr llawn amser, fe allwch hawlio ad-daliad ar unwaith. Fe ddylech ysgrifennu at eich swyddfa dreth a gofyn am gyfrifiad terfynol neu ar y llaw arall fe allwch chi gwblhau ffurflen hawlio P50 y gellir ei lawr lwytho o wefan HMRC yn www.hmrc.gov.uk.

Os ydych chi’n dod yn ddi-waith ac yn hawlio budd-daliadau lles, ni allwch, fel arfer, hawlio ad-daliad treth ar unwaith. Fe gewch chi naill ai ad-daliad yn awtomatig o dan TWE os ewch chi nôl i’r gwaith, neu ar ddiwedd y flwyddyn ariannol, pa un bynnag sy gyntaf.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Myfyrwyr

Ers 6 Ebrill, 2013, os ydych chi’n fyfyriwr sy’n gweithio yn ystod y gwyliau, fe fyddwch chi’n talu treth fel unrhyw weithiwr arall. Rhaid i’ch cyflogwr gofnodi manylion eich cyflog a’ch treth ar yr FPS (Full Payment Submissions) y maen nhw’n eu hanfon at Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi (CaThEM).

Cyn 6 Ebrill 2013, roedd myfyrwyr yn medru osgoi talu treth os oedden nhw’n gweithio yn ystod y gwyliau yn unig, trwy lenwi ffurflen P38(S). Ni ellir defnyddio ffurflen P38(S) ers 6 Ebrill 2013.

Mae hyn yn golygu, ers 6 Ebrill 2013, os ydych yn fyfyriwr ac nid ydych yn ennill rhyw lawer, er enghraiff am eich bod yn gweithio yn ystod y gwyliau yn unig, efallai y byddwch yn talu gormod o dreth. Efallai y byddwch yn medru hawlio ad-daliad ar eich treth gan CaThEM.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â thalu treth tra wrthi’n astudio a gweithio, ewch i wefan GOV.UK ar www.GOV.UK.

Mae yna wybodaeth bellach ynghylch sut i hawlio ad-daliad treth ar wefan CaThEM ar www.hmrc.gov.uk.

Mae yna wybodaeth ddefnyddiol bellach hefyd ar wefan LTRG (Low Income Tax Reform Group) ar /www.litrg.org.uk.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Delio â phroblem treth

Os oes gennych broblem ynglŷn â’ch treth incwm, efallai y gallwch ei datrys trwy siarad â’ch cyflogwr. Caiff eich cyflogwr arweiniad oddi wrth Gyllid a Thollau EM ynglŷn â sut i weithredu'r system dreth TWE a delio â phroblemau.

Os na ellir datrys y broblem trwy siarad â’ch cyflogwr, fe allwch gysylltu â:

  • eich swyddfa dreth arferol
  • llinell Gymorth Trethi HMRC ar 0845 3000 627
  • eich canolfan ymholiadau HMRC agosaf.

Am wybodaeth ynglŷn â chanolfannau ymholiadau treth a swyddfeydd treth, gweler Delio â phroblem treth.

Nôl i’r brig

Nôl at y cynnwys

Citizens Advice

Barnu'r dudalen hon Rhoi adborth