|
Mae'r wybodaeth yma'n berthnasol i Gymru a Lloegr a Gogledd Iwerddon
Cadw nwyddau sydd wedi'u colli, eu darganfod neu heb eu casglu
Mae’r wybodaeth yma’n egluro hawliau rhywun sy’n darganfod nwyddau person arall neu'n dod i'w meddiant. Yn yr eitem hon gelwir y person sy’n darganfod y nwyddau yn ddarganfyddydd.
Os ydych yn dymuno darganfod a fedrwch chi gadw’r nwyddau rhaid i chi yn gyntaf ddarganfod a yw'r nwyddau:-
Nôl i’r Brig
Nwyddau sydd heb eu casglu neu nwyddau sydd wedi eu gadael
Mae’n bosib i berson adael nwyddau sy’n eiddo iddyn nhw gyda pherson arall ac ymddangos fel petaent wedi eu gadael. Mae enghreifftiau’n cynnwys:-
- Sgaffaldiau neu gyfarpar arall a adawyd ar y safle gan adeiladwyr
- llyfrau neu recordiau a adawyd gyda ffrindiau
- nwyddau a adawyd mewn siop i’w hatgyweirio sydd heb eu casglu
- nwyddau heb eu casglu a adawyd gan denant yn nhy’r landlord
- nwyddau a archebwyd ac a dderbyniwyd ond yna a wrthodwyd ac ni thalwyd amdanynt a bod y gwerthwr wedi methu a’u casglu
- nwyddau na archebwyd ac a anfonwyd drwy’r post.
Am wybodaeth ynglyn â delio â nwyddau na archebwyd, gweler Prynu nwyddau – eich hawliau.
Os oes gennych nwyddau sydd heb eu casglu neu sydd wedi eu gadael, mae'n ddyletswydd arnoch i ofalu amdanynt, ond ni fedrwch eu defnyddio a’u trin fel eich eiddo chi. Fe fyddwch yn atebol am unrhyw ddifrod a achoswyd i’r nwyddau tra'u bod yn eich gofal.
Ni ddylid gadael nwyddau sy’n beryglus, fel oergell sy’n gollwng. Gall rhywun sy’n gadael nwyddau fel hyn gael ei (h)erlyn.
Os oes gennych nwyddau person arall yn eich meddiant, gallwch eu gwerthu os na fyddant yn cael eu casglu, cyhyd a bod:-
- Y perchennog gwreiddiol yn gyfrifol am gasglu’r nwyddau. Ni ellir gwerthu’r nwyddau os mai cyfrifoldeb y darganfyddydd yw eu dychwelyd; a
- unrhyw arian a dderbyniwyd o’r gwerthiant yn cael ei ddychwelyd i’r perchennog gwreiddiol neu, os nad yw hyn yn bosib, eich bod yn cadw cyfrif ar eu cyfer. Bydd y perchennog ond yn colli ei hawl i'r arian wedi chwe mlynedd; a
- bod y darganfyddydd yn dilyn y weithdrefn gywir.
Gweithdrefn ar gyfer cael yr hawl i werthu
Os yw’r darganfyddydd yn dymuno gwerthu’r nwyddau rhaid iddo/iddi gymryd camau rhesymol i ddod o hyd i’r perchennog gwreiddiol os nad yw'n ymwybodol o’u lleoliad. Mae hyn yn dibynnu ar yr amgylchiadau, ond gallai gynnwys gosod hysbyseb mewn papurau newydd lleol, hysbysebion ar fyrddau hysbysebu cymunedol lleol neu gysylltu â chymdeithas fasnach os ydynt yn berchennog ar fusnes.
Os yw’r darganfyddydd wedi cymryd camau rhesymol i geisio dod o hyd i’r perchennog, ond heb lwyddiant, yna gall werthu’r nwyddau. Mae’n werth cadw cofnod o'r camau a gymerodd y darganfyddydd i geisio dod o hyd i’r perchennog.
Os yw’r darganfyddydd yn dod o hyd i’r perchennog gwreiddiol rhaid iddo/iddi roi cyfnod rhesymol o amser i’r perchennog i ddod i gasglu’r nwyddau. Os yw'r perchennog mewn dyled i’r darganfyddydd, er enghraifft, am atgyweirio’r nwyddau, dylai’r cyfnod amser fod yn dri mis, o leiaf.
Os na fydd y perchennog gwreiddiol wedi casglu’r nwyddau o fewn y cyfnod a roddwyd, bydd y darganfyddydd ond yn medru gwerthu’r nwyddau wedi anfon dau rybudd ffurfiol i’r perchennog. Gall:-
- Anfon neu gyflwyno'r rhybudd cyntaf, a’r ail i ddilyn; neu
- anfon y ddau rybudd ar yr un pryd drwy ddosbarthiad cofnodedig neu bost cofrestredig.
Rhaid i’r darganfyddydd roi’r rhybudd ysgrifenedig cyntaf i’r perchennog, naill ai yn bersonol neu drwy’r post, gan ddatgan:-
- Mai’r perchennog sy’n gyfrifol am gasglur’r nwyddau
- manylion am y nwyddau a ble maent wedi eu lleoli
- enw a chyfeiriad y darganfyddydd
- faint o arian sy’n ddyledus, os o gwbl, am y nwyddau ar adeg anfon y rhybudd, er enghraifft, cost atgyweirio neu gostau storio rhesymol.
Rhaid i’r darganfyddydd anfon ail rybudd ysgrifenedig i’r perchennog, drwy ddosbarthiad cofnodedig neu bost cofrestredig, gan ddatgan:-
- y bwriadu i werthu’r nwyddau os na chânt eu casglu erbyn y dyddiad a nodwyd yn y rhybudd
- manylion am y nwyddau a’u lleoliad
- enw a chyfeiriad y darganfyddydd
- faint o arian sy’n ddyledus, os o gwbl, am y nwyddau ar adeg anfon y rhybudd.
Beth sy’n digwydd os na fydd y perchennog yn casglu’r nwyddau
Os na fydd y perchennog wedi casglu’r nwyddau erbyn y dyddiad a nodwyd yn y rhybudd, a bod y darganfyddydd yn sicr bod y nwyddau yn eiddo i’r person sydd wedi derbyn y rhybuddion, gall gadw’r nwyddau neu eu gwerthu. Os gwerthir y nwyddau yna fe fyddant yn gyfreithlon yn eiddo i’r prynwr.
Os mai car yw’r nwydd rhaid i’r darganfyddydd gwblhau ffurflen newid perchnogaeth (ffurflen B62) sydd ar gael o’r Swyddfa Bost, cyn gwerthu’r car.
Beth sy’n digwydd i’r arian a geir o’r gwerthiant
Os mai chi sy’n gwerthu’r nwyddau, mae’n rhaid eich bod yn medru dangos i’r perchennog gwreiddiol bod y gwerthiant wedi ei drin yn yn modd cywir er mwyn cael pris teg am y nwyddau. Ar wahân i’r costau o werthu’r nwyddau, er enghraifft, costau storio neu ffioedd ocsiwn, mae'n rhaid rhoi arian y gwerthiant i’r perchennog gwreiddiol os ydych yn gwybod ei g/chyfeiriad. Os yw’r nwyddau wedi cael eu gadael er mwyn eu hatgyweirio ac ni chawsant eu casglu, rhaid didynnu’r costau atgyweirio hefyd. Os na, rhaid cadw’r arian ar gyfer y perchennog gwreiddiol. Fodd bynnag, wedi chwe mlynedd nid oes modd i’r perchennog hawlio'r arian na’ch herlyn amdano.
Nôl i’r Brig
Nwyddau sydd wedi eu dwyn
Pan fydd nwyddau yn cael eu dwyn, mae’r perchennog gwreiddiol yn cadw’r hawl perchnogaeth cyfreithiol dros y nwyddau. Pan fydd nwyddau sydd wedi eu dwyn yn cael eu darganfod gall y llys, os oes angen, orchymyn bod y nwyddau yn cael eu dychwelyd neu bod iawdal o werth y nwydd yn cael ei gyflwyno i’r perchennog gwreiddiol.
Os yw rhywun yn derbyn nwyddau sydd wedi eu dwyn, hyd yn oed os ydynt wedi talu pris teg amdanynt ac nad oeddent yn ymwybodol bod y nwyddau wedi eu dwyn, fel arfer nid oes ganddynt yr hawl perchnogaeth cyfreithiol. Rhaid i’r person sydd a'r nwyddau yn ei f/meddiant hysbysu’r perchennog a rhoi’r cyfle iddo/iddi adfer y nwyddau, os ydynt yn darganfod bod y nwyddau wedi cael eu dwyn. Gall rhywun sy’n prynu nwyddau, ac yna’n darganfod eu bod nhw wedi eu dwyn, geisio hawlio iawndal oddi wrth y gwerthwr.
Nôl i’r Brig
Nwyddau sydd wedi eu colli
Os ydych yn darganfod nwyddau sy'n ymddangos fel petaent wedi eu colli, yna gallwch gadw’r nwyddau ar yr amod:-
- Na wnaethoch chi ddarganfod y nwyddau yn anonest neu tra’n tresbasu
- eich bod yn gofalu am y nwyddau. Mae gennych ddyletswydd i ofalu amdanynt, ond ni fedrwch eu defynddio na’u trin fel eich eiddo chi eich hun. Fe fyddwch yn atebol am unrhyw ddifrod a achoswyd i’r nwyddau tra y buont yn eich gofal
- ni wnaethoch ddod o hyd i’r nwyddau ar eiddo eich cyflogwr
- bod y nwyddau wedi eu colli, a nid heb eu casglu nac wedi eu gadael, wedi eu dwyn neu’n drysor
- eich bod wedi cymryd camau rhesymol i ddod o hyd i berchennog y nwyddau, er enghraifft, wedi eu gadael i gael eu hawlio mewn gorsaf heddlu am gyfnod rhesymol o amser
- darganfuwyd y nwyddau heb iddynt fod ynghlwm wrth unrhywbeth ar eiddo neu dir lle nad yw’r perchennog yn ymarfer llawer o reolaeth, er engraifft, lolfa aer terfynfa, rhan gyhoeddus o siop, neu faes hamdden.
Beth sy’n digwydd i nwyddau sy’n cael eu trosglwyddo i’r heddlu
Fel arfer, mae'r heddlu yn trefnu bod y darganfyddydd yn cael y nwyddau yn ol ac yn eu cadw os nad ydynt yn cael eu hawlio o fewn chwech wythnos. Fodd bynnag mae’n bosib y bydd yr heddlu yn dymuno cael mwy o amser os oes yna amgylchiadau arbennig a’u bod nhw am gynnal ymchwiliad, er enghraifft, os ydynt yn amau bod y nwyddau wedi cael eu dwyn neu’n credu y gallant ddod o hyd i’r perchennog. Unwaith bydd yr eiddo wedi cael ei ddychwelyd i’r darganfyddydd gan yr heddlu, nid yw’r perchennog gwreiddiol fel arfer yn medru hawlio’r nwyddau.
Nôl i’r Brig
Trysor
Mae trysor yn eiddo i’r goron. Dylai unrhyw un sy’n darganfod trysor adrodd yn ôl yn syth at grwner y rhanbarth lle y darganfyddwyd y gwrthrych o fewn 14 diwrnod i’w ddarganfod (neu yn syth wedi i chi gael rheswm i gredu efallai bod y gwrthrych yn drysor). Bydd darganfyddydd sy’n methu â datgan darganfyddiad heb esgus teilwng yn cyflawni trosedd. Mae’n bosib y bydd y crwner yn cynnal ymchwiliad i benderfynu p'un ai bod y gwrthrych yn drysor, ac os ydyw, pwy oedd y darganfyddydd. Gall y broses yma fynd ymlaen am nifer o fisoedd.
Fel arfer ystyrir gwrthrych yn drysor os ydyw’n o leiaf 300 mlwydd oed a'i fod:-
- Yn wrthrych ar wahân i ddarnau arian sydd ag o leiaf 10% o’i bwysau yn aur neu'n arian; neu
- yn ddarn arian, sydd wedi ei ddarganfod gyda un ceiniog arall o leiaf, a bod o leiaf 10% o’i bwysau yn aur neu'n arian; neu
- yn ddarn arian sydd â llai na 10% o’i bwysedd yn aur neu arian, ond ei fod wedi ei ddarganfod gydag o leiaf naw ceiniog arall; neu
- yn ddarn arian unigol neu’n wrthrych arall sydd wedi ei ddarganfod, gyda gwrthrychau eraill sy’n drysorau.
Pan fydd gwrthrych wedi cael ei gyhoeddi’n drysor caiff ei drin yn un o’r ffyrdd canlynol:-
- Os nad oes ei angen ar gyfer unrhyw amgueddfa, caiff ei ddychwelyd at y darganfyddydd sy’n medru gwerthu’r gwrthrych; neu
- os cedwir y darganfyddiad,neu unrhyw ran ohono, ar gyfer amgueddfa, caiff swm sy'n gyfwerth â gwerth marchnad yr hyn a gedwir.
Mae o fantais i’r darganfyddydd gyhoeddi’r darganfyddiad ar unwaith. Bydd y darganfyddydd un a’i yn derbyn y darganfyddiad yn ôl neu yn derbyn ei werth marchnad fel ffafr wobr. Fel arfer dylai darganfyddydd dderbyn gwobr o fewn 12 mis i drosglwyddo’r darganfyddiad. Os nad oes angen y dargnafyddiad ar gyfer amgueddfa bydd yn cael ei ddychwelyd i’r darganfyddydd o fewn chwe mis.
Defnyddio canfyddwyr metel
Os ydych yn defnyddio canfyddydd metel i chwilio am drysor cudd, mae'n rhaid i chi:-
- Gael caniatad perchennog y tir cyn chwilio ar dir preifat. Dylech drafod o flaen llaw sut mae rhannu enillion unrhyw beth y dewch o hyd iddo
- Riportio unrhyw drysor i’r crwner rhanbarthol. Yng Ngogledd Iwerddon, gallwch hefyd ei riportio i amgueddfa leol, neu Wasanaeth Amgylchedd a Threftadaeth (Environment and Heritage Service) Adran yr Amgylchedd
- Yng Nghymru a Lloegr, dylech ddangos unrhyw eitemau di-werth i amgueddfa. Gelwir y Cynllun hwn yn Gynllun Hynafolion Cludadwy. Gallwch gysylltu â’r Cydlynydd Cenedlaethol yn yr Amgueddfa Brydeinig ar 020 7323 8611. Cyfeiriad y Wefan yw
 www.finds.org.uk
- hysbysu perchennog y tir o unrhyw ddarganfyddiadau hanesyddol
- cael caniatâd oddi wrth English Heritage neu, yng Nghymru, Cadw: Welsh Historic Monuments, neu, yng Ngogledd Iwerddon, Gwasanaeth Amgylchedd a Threftadaeth (Environment and Heritage Service) Adran yr Amgylchedd os ydych yn dymuno defnyddio darganfyddydd metel ar gofgolofn hynafol rhestredig neu safleoedd eraill sydd wedi eu hamddiffyn. Gellir gosod dirwy am ddefnyddio darganfyddwyr metel ar y safleoedd yma heb ganiatâd
- yng Ngogledd Iwerddon, rhaid i chi gael 'trwydded i gloddio' gan) Adran yr Amgylchedd os ydych yn dymuno chwilio am wrthrychau archeolegol. Gellir eich dirwyo am ddefnyddio canfyddydd metel heb drwydded o'r fath.
Mae Ffederasiwn y canfyddwyr annibynnol yn cynnig gwasanaeth adfer di-dal ar gyfer pobl sydd wedi colli gwrthrychau metel. Mae ganddynt gôd ymddygiad y mae'n rhaid i aelodau ei ddilyn a gallant gynnig gwybodaeth pellach a chyngor ynglyn â defnyddio darganfyddwyr metel. Cyfeiriad y Ffederasiwn yw:-
61 Newtown Road
Newbury
Bucks
RG14 7BU
Rhif ffôn: 01635 522578 (llinell gymorth)
Rhif ffôn: 01792 814615 (gweinyddiaeth)
Gwefan: www.newbury.net/fid
Cyfeiriad English Heritage yw:-
Customer Services Department
PO Box 569
Swindon
SN2 2YP
Rhif ffôn: 0870 333 1181
Ffacs: 01793 414 926
E-bost: customers@english-heritage.org.uk
Gwefan: www.english-heritage.org.uk
Cyfeiriad Cadw: Welsh Historic Monuments yw:-
Cadw
Llywodraeth Cynulliad Cymru
Plas Carew
Uned 5/7 Cefn Coed
Parc Nantgarw
Caerdydd
CF15 7QQ
Ffôn: 01443 33 6000
Ffacs: 01443 33 6001
E-bost: cadw@cadw.gsi.gov.uk
Gwefan: www.cadw.wales.gov.uk
Yng Ngogledd Iwerddon, cyfeiriad y Gwasanaeth Amgylchedd a Threftadaeth yw:-
Department of the Environment
5-33 Hill Street
Belfast
BT1 2LA
Ffôn: 028 9054 3001
Ffacs: 028 9054 3111
Gwefan: www.ehsni.gov.uk
Nôl i’r Brig
Nwyddau a ddarganfuwyd yn y môr neu ar lan y môr
Mae’n bosib bod eiddo sy’n cael ei ddarganfod yn y môr neu ar lan y môr wedi disgyn oddi ar gwch ac yn dechnegol gelwir yr eiddo yn 'ddrylliau’. Ni ystyrir drylliau yn drysor oherwydd na fyddant wedi eu claddu gyda’r bwriad o’u hadfer. Rhaid hysbysu derbyniwr y drylliad am bob drylliad. Gellir gwneud hyn drwy lwytho ffurflen oddi ar wefan y derbynnydd. Cyfeiriad y Derbynydd yw:-
The Maritime and Coastguard Agency
Bay 1/05, Spring Place
105 Commercial Road
Southampton
Hampshire
S015 1EG
Tel: 023 80 329474
Gwefan: www.mcga.gov.uk
Nôl i’r Brig
|
