Mae’r wybodaeth hon yn berthnasol i Gymru
System treth lleol yw’r dreth gyngor a gesglir gan awdurdodau lleol. Treth a godir ar eiddo domestig ydyw. Yn gyffredinol, y mwyaf yw’r eiddo, y mwyaf o dreth y bydd angen i chi ei thalu. Mae rhai eiddo wedi’u heithrio o’r dreth gyngor.
Mae pob awdurdod lleol yn cadw rhestr o bob eiddo domestig yn ei ardal. Fe’i gelwir yn y rhestr brisio. Caiff pob eiddo ei brisio a’i roi mewn band prisio. Codir swm gwahanol o’r dreth gyngor ar bob band.
Cyn Ebrill 2005, prisiwyd pob eiddo domestig yn ôl prisiau Ebrill 1991 a’u rhoi mewn rhestr brisio a elwir yn rhestr brisio 1993. O Ebrill 2005, ail-werthuswyd pob eiddo domestig ar brisiau Ebrill 2003 ac maen nhw wedi cael eu rhoi mewn bandiau prisio newydd ar restr brisio 2005.
Bydd rhai eiddo domestig wedi symud i fyny un neu fwy o fandiau ar ôl cael eu hail-werthuso, er enghraifft, o Fand A ar restr brisio 1993 i Fand B ar restr brisio 2005.
Bydd hyd at dair blynedd o gymorth yn cael ei gynnig o Ebrill 2005 i’r mwyafrif o bobl y mae eu heiddio wedi symud dau neu fwy o fandiau. Ni fydd yn rhaid i chi dalu mwy na un band o gynnydd ar gyfer y flwyddyn 2005/06, dim mwy na dau fand o gynnydd ar gyfer y flwyddyn 2006/07 a dim mwy na tri band o gynnydd ar gyfer y flwyddyn 2007/08. I fod yn gymwys ar gyfer yr help hwn, mae’n rhaid eich bod yn atebol i dalu’r dreth gyngor ar yr eiddo ar Fawrth 31 2005 ac Ebrill 1 2005, ac mae’n rhaid i’r eiddo fod eich prif neu unig breswylfa.
Nid oes yn rhaid i chi geisio am y cymorth hwn. Fe’i cynhwysir yn awtomatig ym mil eich treth gyngor.
Mae’r bandiau prisio fel y canlyn:
| Band prisio | Ystod gwerthoedd |
| A | Hyd at £30,000 |
| B | Dros £30,000 hyd at £39,000 |
| C | Dros £39,000 hyd at £51,000 |
| D | Dros £51,000 hyd at £66,000 |
| E | Dros £66,000 hyd at £90,000 |
| F | Dros £90,000 hyd at £120,000 |
| G | Dros £120,000 hyd at £240,000 |
| H | Dros £240,000 |
| Band prisio | Ystod gwerthoedd |
| A | Hyd at £44,000 |
| B | Dros £44,000 hyd at £65,000 |
| C | Dros £65,000 hyd at £91,000 |
| D | Dros £91,000 hyd at £123,000 |
| E | Dros £123,000 hyd at £162,000 |
| F | Dros £162,000 hyd at £223,000 |
| G | Dros £223,000 hyd at £324,000 |
| H | Dros £324,000 hyd at £424,000 |
| I | Dros £424,000 |
I ddarganfod band eiddo domestig, gallwch:
Cedwir copi o’r rhestr brisio gan brif swyddfeydd yr awdurdod lleol ac mae ar gael i unrhyw aelod o’r cyhoedd a hoffai ei gweld. Mae rhai awdurdodau lleol yn sicrhau bod y rhestr ar gael mewn swyddfeydd eraill, gan gynnwys llyfrgelloedd. Mae’n bosib y codir tâl bach i’w gweld.
Os yw’r rhestr brisio yn newid, gan gynnwys ychwanegu eiddo domestig newydd at y rhestr, bydd y swyddog rhestru yn hysbysu’r person atebol.
Mae rhai eiddo wedi’u heithrio o’r dreth gyngor yn gyfan gwbl. Gallant fod wedi’u heithrio am gyfnod byr, er enghraifft, chwe mis neu am gyfnod amhendant.
Mae’r eiddo y gellir ei eithrio pan nad yw wedi’i meddiannu yn cynnwys:
Os credwch chi y dylid eithrio eich eiddo, dylech gysylltu ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Fel arfer un person, a elwir yn y person atebol, sy’n gyfrifol am dalu’r dreth gyngor. Ni all unrhyw un o dan 18 oed fod y person sy’n gyfrifol am y dreth gyngor. Mae parau sy’n byw gyda’i gilydd yn atebol, hyd yn oed os mai dim ond un enw sydd ar y bil. Mae hyn yn gymwys p’un ai bod y pâr yn briod, yn cydfyw neu mewn partneriaeth sifil.
Fel arfer, y person sy’n byw yn yr eiddo yw’r person atebol, ond weithiau gallai fod y person sy’n berchen ar yr eiddo sy’n gyfrifol am dalu’r dreth gyngor.
Bydd y perchennog yn atebol os:
Os ydych yn meddwl mai perchennog yr eiddo ddylai fod yn talu’r dreth gyngor, cysylltwch ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Os mai dim ond un person sy’n byw yn yr eiddo, ef neu hi yw’r person atebol. Os oes mwy nag un person yn byw yno, defnyddir system o’r enw hierarchaeth atebolrwydd er mwyn darganfod pwy yw’r person cyfrifol. Y person ar frig yr hierarchaeth, neu’r agosaf i’r brig yw’r person atebol. Os bydd dau berson ar frig yr hierarchaeth, bydd y ddau yn atebol.
Yr hierarchaeth atebolrwydd yw:
Bob blwyddyn mae awdurdodau lleol yn gosod cyfradd y dreth gyngor ar gyfer pob band prisio. Ni fydd yn rhaid i bawb dalu swm llawn y dreth gyngor. Mae yna dair ffordd o leihau bil eich treth gyngor megis trwy:
Os oes rhywun (oedolyn neu blentyn) sydd ag anabledd yn byw yn eich cartref, gellir gostwng y dreth gyngor ar yr eiddo. Gwneir hyn drwy godi treth band prisio is nag un yr eiddo. Er enghraifft, os yw’r eiddo ym mand D, cyfrifir y bil fel petai’r eiddo ym mand C. O Ebrill 1 2000, mae’r gostyngiad hwn hefyd yn gymwys i eiddo ym mand A. Bydd y gostyngiad yn gyfwerth â’r gostyngiadau ar gyfer eiddo ym mandiau uwch.
I hawlio gostyngiad, mae’n rhaid i chi ddangos bod person anabl yn byw yn yr eiddo a bod yr eiddo hwn yn ateb anghenion y person hwnnw.
Mae’n rhaid i’r cais hwn am ostyngiad gael ei wneud yn ysgrifenedig i’r awdurdod lleol. Mae gan lawer o awdurdodau lleol ffurflen gais arbennig. Bydd rhai yn gofyn am dystiolaeth ategol, er enghraifft, llythyr doctor.
Os credwch chi fod hawl gennych i dderbyn gostyngiad oherwydd bod rhywun yn eich cartref yn anabl, cysylltwch ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Os oes un oedolyn yn unig yn byw yn yr eiddo, fe fydd yn derbyn 25 y cant o ddisgownt ar ei Dreth Gyngor. Pan gyfrifir faint o bobl sy’n byw mewn eiddo, nid oes pob person yn cyfrif. Gelwir y rhain yn bobl a ddiystyrir. Cewch eich diystyru os ydych:
Os diystyrir pawb sy’n byw yn yr eiddo, bydd bil yn cael ei gyhoeddi ond fe fyddwch yn derbyn 50 y cant o ddisgownt ar y Dreth Gyngor.
Testun newydd: Os ydych yn aros mewn llety ond nid eich prif preswylfan ydyw, fe gewch eich diystyru. Os mai chi yw’r unig berson sy’n byw yno a bod eich prif gartref rhywle arall, ystyrir yr eiddo hwn fel eich ail gartref a gallai rheolau arbennig leihau’r disgownt a roddir.
Gallai awdurdod lleol anfon bil y dreth gyngor sy’n cynnwys disgownt yn awtomatig atoch. Dangosir y disgownt ar y bil.
Os credwch chi fod hawl gennych i ddisgownt ac os nad yw eich bil yn dangos hynny, dylech wneud cais i’w awdurdod lleol am ddisgownt cyn gynted â phosibl.
Os yw’r bil yn dangos bod yr awdurdod lleol wedi cynnwys disgownt nad ydych chi yn credu y gallwch ei hawlio, mae’n rhaid i chi ddweud wrth yr awdurdod lleol o fewn 21 diwrnod. Os na wnewch hyn, mae’n bosib y gall yr awdurdod eich cosbi nes ymlaen.
Gall awdurdodau lleol roi 50 y cant neu 25 y cant o ddisgownt, neu dim disgownt o gwbl ar gartrefi gwyliau neu ail gartrefi.
Mae’n bosib y gall y person sy’n gyfrifol am dalu’r dreth gyngor hawlio Budd-dal y Dreth Gyngor. Bydd swm y budd-dal yn dibynnu ar ei incwm a’i gyfalaf.
Os oes rhywun yn byw gyda chi nad yw’n atebol i dalu’r dreth gyngor ar eich eiddo, mae’n bosib y gallwch hawlio budd-dal o’r enw ‘ad-daliad ail oedolyn’. Ni fyddwch yn gallu hawlio ad-daliad ail oedolyn yn ogystal â Budd-dal y Dreth Gyngor. Os fedrwch chi hawlio’r ddau, byddwch yn derbyn pa bynnag un sy’n uwch.
Os hoffech fwy o wybodaeth am Fudd-dal y Dreth Gyngor ac ad-daliad ail oedolyn, gweler Help gyda’ch Treth Gyngor – Budd-dal y Dreth Gyngor.
Am fwy o wybodaeth am gymorth ychwanegol gyda’ch Treth Gyngor os ydych dros 65, gweler Budd-daliadau ar gyfer pobl dros chwedeg.
Dylid anfon biliau’r dreth gyngor allan yn Ebrill. Mae gennych yr hawl i dalu mewn 10 rhandaliad. Gallai awdurdodau lleol dderbyn taliadau bob wythnos neu bythefnos. Gallai rhai hefyd gynnig gostyngiad ar gyfanswm y bil os caiff ei dalu i gyd ar unwaith ar ddechrau’r flwyddyn.
Os nad ydych wedi talu rhandaliad o’r dreth gyngor ar y dyddiad y mae’n ddyledus, mae’n rhaid i’ch awdurdod lleol gyhoeddi hysbysiad atgoffa gan ofyn am daliad o fewn saith diwrnod. Os nad ydych yn talu o fewn y cyfnod hwn, rydych yn colli’r hawl i dalu mewn rhandaliadau a bydd angen i chi dalu blwyddyn lawn o’r dreth gyngor mewn un taliad.
Os nad ydych wedi talu’r swm cyfan ar ôl saith diwrnod arall, gall eich awdurdod lleol ofyn i’r llys ynadon gyhoeddi gorchymyn atebolrwydd.
Mae gorchymyn atebolrwydd yn caniatáu awdurdod lleol i wneud trefniadau i dalu’r ôl-ddyledion drwy ddidynnu o’ch Cymhorthdal Incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith neu gyflog, neu fod y beilïaid yn atafaelu eich nwyddau sy’n gyfwerth â’r swm sy’n ddyledus. Fel arall, gallech gael eich anfon i’r carchar gan y llys ynadon os nad ydych yn talu.
Os yw eich awdurdod lleol yn cyhoeddi dau hysbysiad atgoffa ar gyfer talu rhandaliadau yn hwyr o fewn yr un flwyddyn ariannol, byddwch yn colli eich hawl i dalu mewn rhandaliadau a bydd angen i chi dalu blwyddyn lawn o’r dreth gyngor. Fodd bynnag, yn ymarferol, gallai eich awdurdod lleol barhau i dderbyn taliad mewn rhandaliadau.
Os ydych ar ei hôl hi gyda’ch treth gyngor, dylech gysylltu ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. Os hoffech fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Gellir apelio yn erbyn ystod o faterion sy’n ymwneud â’r dreth gyngor. Mae’n rhaid i chi apelio i’r Swyddfa Brisio neu’r awdurdod lleol yn dibynnu ar natur eich apel.
Gallwch apelio i’r Swyddfa Brisio ynglŷn â:
Gall y bobl ganlynol apelio yn erbyn penderfyniad y Swyddfa Brisio:
Gallwch apelio i’r awdurdod lleol ynglyn â:
Ni ellir apelio yn erbyn lefel y dreth gyngor a osodwyd neu bob band prisio ar gyfer yr ardal.
Gall y bobl ganlynol apelio yn erbyn penderfyniad yr awdurdod lleol:
Ni ellir apelio yn erbyn lefel y dreth gyngor a osodwyd neu bob band prisio ar gyfer yr ardal.
Gellir newid y rhestr brisio er mwyn gosod eiddo mewn band prisio gwahanol os:
Mae yna reolau arbennig ynglŷn â phryd gall berson apelio yn erbyn band prisio eiddo - gweler isod.
Mae yna rai amgylchiadau arbennig lle gellir apelio yn erbyn rhestr brisio 1993.
Os hoffech fwy o wybodaeth am hyn, dylech gysylltu ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Os yw eiddo domestig ar restr brisio 2005 ar Ebrill 1 2005, yna gall y person sy’n atebol i dalu’r dreth gyngor ar Ebrill 1 2005 apelio i newid y band prisio rhwng Ebrill 1 2005 a Medi 30 2006.
Os yw’r person sy’n atebol i dalu’r dreth gyngor yn newid, bydd gan y person(nau) chwe mis o’r dyddiad a ddaw’n atebol i geisio newid y band prisio. Felly, er enghraifft, os mai chi yw’r person atebol ar Fai 1 2008, bydd gennych chwe mis o Fai 1 2008 i geisio newid y rhestr. Cewch wneud hyn ar yr amod nad yw eich rhesymau eisoes wedi cael eu hystyried a’u gwrthod gan dribiwnlys prisio neu’r Uchel Lys.
Os ychwanegwyd eiddo i’r rhestr brisio ers Ebrill 1 2005, mae gan y person chwe mis o’r dyddiad a ddaw’n atebol i geisio newid y rhestr. Yn ymarferol, mae hyn yn golygu chwe mis o ddyddiad rhoi’r eiddo ar y rhestr brisio.
I apelio, mae’n rhaid i chi ysgrifennu cais at y Swyddfa Brisio gan ddweud yr hyn yr ydych chi’n ei gredu y dylid ei newid a’ch rhesymau.
Dim ond mewn amgylchiadau arbennig y gellir rhoi eiddo mewn band gwahanol, er enghraifft, os yw rhywbeth wedi digwydd i leihau gwerth yr eiddo yn sylweddol.
Os nad yw’r Swyddfa Brisio yn cytuno â’ch cais, caiff ei drin fel apel yn awtomatig a’i glywed gan Dribiwnlys Prisio.
Mae cam cyntaf apel i’r awdurdod lleol yn cynnwys ysgrifennu cwyn am y broblem i’r awdurdod lleol.
Os nad yw’r awdurdod lleol yn datrys y broblem, gellir apelio i’r Tribiwnlys Prisio.
Ym mhob achos, bydd y tribiwnlys prisio yn ystyried yr holl wybodaeth am yr achos a phennu’r camau nesaf. Gallai benderfynu ar sail y cynrychioliadau ysgrifenedig neu wahodd pawb sy’n gysylltiedig â’r achos i gyfarfod er mwyn clywed eu tystiolaeth.
Cewch fwy o wybodaeth am y tribiwnlys gwerthuso yng Nghymru ar y wefan: www.valuation-tribunals-wales.org.uk.
Os hoffech wneud apêl yn erbyn y dreth gyngor, dylech gysylltu ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.