Mae’r wybodaeth yma’n berthnasol i Gymru, Lloegr a'r Alban
Os oes ôl-ddyledion gennych gyda’ch morgais, efallai y bydd eich benthyciwr morgeisi yn dechrau achos llys. Gelwir hyn yn gamau meddiannaeth.
Mae’r dudalen hon yn dweud wrthych sut i baratoi ar gyfer gwrandawiad llys gyda’ch benthyciwr morgeisi.
Mae’n dweud wrthych:
Yr hyn nad yw’r dudalen hon yn dweud wrthych yw’r math o benderfyniadau y mae’r llys yn medru eu gwneud, a pha effaith y mae’r rhain yn medru ei gael ar yr arian sy’n ddyledus ar eich morgais ac ar eich cartref. I gael gwybodaeth am y pethau hyn, gweler Beth sy’n digwydd pan fydd eich benthyciwr morgeisi’n mynd â chi i’r llys ac Eich troi chi allan o’ch cartref oherwydd ôl-ddyledion morgais.
Am fwy o wybodaeth ynghylch sut i ddelio gyda’ch benthyciwr morgeisi os oes ôl-ddyledion morgais gennych, gweler Delio gyda’ch benthyciwr morgeisi.
Os yw’ch benthyciwr yn dechrau cymryd camau yn y llys, fe fyddwch yn cael cais i feddiannu’r eiddo gan y llys sirol. Fe fydd hyn yn rhoi manylion i chi ynghylch gwrandawiad llys a manylion llawn yr achos yn eich erbyn.
Am fwy o wybodaeth ynghylch y ffurflen hawlio a sut i lenwi amddiffyniad yn erbyn y cais, gweler Beth sy’n digwydd pan fydd eich benthyciwr morgeisi’n mynd â chi i’r llys.
Yn ogystal â’r cais am feddiant gan y llys sirol, dylech hefyd gael rhybudd gan eich benthyciwr yn dweud bod achos llys ar y gweill. Ni fydd eich enw na’ch cyfeiriad arno ac fe fydd wedi’i gyfeirio at ‘y preswylwyr’.
Byddwch yn cael rhwng pedair ac wyth wythnos o rybudd ynghylch y gwrandawiad, felly mae digon o amser o hyd i geisio dod i gytundeb gyda’r benthyciwr morgeisi.
Mae’n hanfodol eich bod yn mynd i’r gwrandawiad hyd yn oed os yw’r benthycir yn dweud wrthych nad oes angen i chi fynd. Os nad ydych yn mynd, efallai y bydd y llys yn
dal i roi gorchymyn meddiannaeth llwyr sy’n golygu y gallech gael eich troi allan o’ch cartref.
Am fwy o wybodaeth ynghylch gorchmynion ildio meddiant llawn, gweler Eich troi chi allan o’ch cartref oherwydd ôl-ddyledion morgais.
Cyn i chi fynd i’r gwrandawiad, gwnewch yn siŵr eich bod yn gwybod ble mae’r llys ac yn gadael digon o amser i gyrraedd.
Os oes unrhyw anghenion arbennig gennych, efallai y byddai’n ddoeth ymweld â’r llys, neu ei ffonio, ymlaen llaw, i ddarganfod os ydyn nhw’n medru eich helpu, a sut. Os fyddwch chi angen i’r llys ddarparu cyfieithydd ar y pryd i ddod i’r gwrandawiad gyda chi, holwch os ydynt yn cynnig y gwasanaeth hwn.
Cymerwch amser i ymbaratoi cyn y gwrandawiad a meddyliwch am yr wybodaeth y gallai’r llys fod ei hangen. Fe allai hyn gynnwys:
Efallai y bydd yn ddefnyddiol i chi nodi’r pethau yr ydych am eu dweud wrth y barnwr wedi i chi fynd i’r llys.
Am fwy o wybodaeth ynghylch polisïau yswiriant i ddiogelu taliadau, gweler Yswiriant Diogelu Taliadau yn y Taflenni ffeithiau ar gredyd.
Am fwy o wybodaeth ynghylch trafod ad-dalu eich ôl-ddyledion gyda benthyciwr morgeisi, gweler Delio gyda’ch benthyciwr morgeisi.
Am fwy o wybodaeth ynghylch budd-daliadau’r wladwriaeth a chredydau treth, gweler Budd-daliadau.
Fe fydd y cais am feddiannu eiddo yn rhoi amser i chi ar gyfer y gwrandawiad llys. Dylech wneud yn siwr eich bod yn cyrraedd cyn yr amser hwn.
Ond, unwaith fyddwch chi’n mynd i’r llys, mae oedi’n bosib ac efallai y bydd yn rhaid i chi aros am dipyn o amser cyn i’ch achos gael ei alw.
Wedi i chi gyrraedd y llys, chwiliwch am yr ystafell aros a dywedwch wrth y tywysydd eich bod chi yno. Fe fydd y tywysydd yn dweud wrthych ble i fynd a beth i’w wneud.
Fel arfer, fe fydd eich benthyciwr morgeisi yn anfon cyfreithiwr i’w cynrychioli yn y gwrandawiad. Efallai y bydd y cyfreithiwr yn dod atoch yn yr ystafell aros i geisio cytuno ar drefniant i chi ad-dalu’r ôl-ddyledion.
Nid yw fyth yn rhyw hwyr i geisio dod i gytundeb gyda’ch benthyciwr, hyd yn oed yn yr ystafell aros. Ond peidiwch â chael eich temtio i gynnig dêl na fedrwch chi ei fforddio. Os yn bosib, ceisiwch gael cyngor cyn i chi gytuno i unrhyw beth. Os oes amheuaeth, dylech aros hyd nes y gwrandawiad ble bydd y barnwr yn penderfynu faint fedrwch chi fforddio ei ad-dalu.
Rydych yn medru mynd i’r gwrandawiad ar eich pen eich hun, neu efallai y byddwch yn teimlo fel cael rhywun yno yn gefnogaeth i chi. Fe allai’r person yma fod yn:
Os fyddwch chi angen help i amddiffyn achos o ôl-ddyledion morgais, mae cyngor cyfreithiol rhad ac am ddim ar gael, er enghraifft, gan ganolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, rhowch glic ar CAB agosaf.
Pan fyddan nhw’n galw eich achos chi, fe fydd y tywysydd yn dweud wrthych ble i fynd a beth i’w wneud.
Cynhelir y rhan fwyaf o wrandawiadau meddiannaeth yn breifat yn swyddfa’r barnwr. Gelwir y swyddfa yn ‘siambrau’r barnwr’. Fel arfer, nid yw’r barnwr yn gwisgo gŵn na wig.
Os yw’r achos llys yn debygol o fod yn gymhleth, efallai y bydd barnwr uwch yn medru delio gydag ef yn ystafell y llys, ond fe fydd yn dal i fod yn breifat.
Fe fydd y barnwr yn cynnal y gwrandawiad yn y ffordd sydd fwyaf teg i’r ddwy ochr, ym marn y barnwr.
Os nad oes cynghorydd cyfreithiol gyda chi, fel arfer fe fydd y barnwr yn eich helpu i drafod gweithdrefn y gwrandawiad a’r math o dystiolaeth fedrwch chi ei rhoi.
Fel arfer eich benthyciwr morgeisi, neu’r person sy’n gweithredu drostynt, sy’n siarad yn gyntaf. Efallai y bydd yn ddefnyddiol i chi gymryd nodiadau ynghylch unrhyw beth y maen nhw’n ei ddweud nad ydych yn cytuno gydag ef.
Fe fydd y barnwr am fod yn siŵr bod y ddwy ochr wedi dilyn y Protocol Cyn Gweithredu ar gyfer Ôl-ddyledion Morgais. Mae’r rhain yn weithdrefnau y disgwylir i chi a’ch benthyciwr morgeisi eu dilyn cyn i’r achos fynd i’r llys.
Am fwy o wybodaeth ynghylch y gweithdrefnau hyn, gweler Beth sy’n digwydd pan fydd eich benthyciwr morgeisi yn dechrau cymryd camau yn y llys.
Fe fydd y barnwr hefyd am fod yn siŵr mai rhoi gorchymyn ildio meddiant i’ch benthyciwr morgeisi, a allai arwain at eich troi chi allan o’ch cartref, yw’r cam olaf un.
Os nad oes unrhyw faterion cyfreithiol cymhleth i benderfynu arnynt, fel arfer fe fydd y barnwr yn gwneud penderfyniad yn y fan a’r lle, tra bod digon o wybodaeth ganddynt. Gelwir penderfyniad y barnwr yn ddyfarniad.
Os yw’ch achos yn fwy cymhleth, efallai na fydd y barnwr yn medru dod i unrhyw benderfyniad ar unwaith. Yn y sefyllfa hon, efallai y bydd y barnwr yn gohirio’r achos ac yn rhoi cyfarwyddiadau ynghylch yr hyn fydd yn digwydd nesaf. Fe fydd y llys yn cadarnhau’r cyfarwyddiadau hyn yn ysgrifenedig yn nes ymlaen.
Am fwy o wybodaeth ynghylch y penderfyniadau y mae barnwr yn medru eu gwneud mewn gwrandawiad ynghylch ôl-ddyledion morgais, gweler Beth sy’n digwydd pan fydd eich benthyciwr morgeisi’n mynd â chi i’r llys.
Am fwy o wybodaeth ynghylch sut i ddelio gyda phroblemau gyda’ch morgais, gweler:
Rhowch glic ar www.nhas.org.uk.
Rhoch glic ar www.moneymadeclear.fsa.gov.uk.
Rhowch glic ar www.direct.gov.uk i weld fideo a ôl-ddyledion morgais.
Ymwadiad, hawlfraint a pholisi preifatrwydd, Hawlfraint © Cyngor ar Bopeth. Cedwir pob hawl.
