|
Mae'r wybodaeth yma'n berthnasol i Gymru a Lloegr
Beth fedrwch chi ei wneud ynghylch ôl-ddyledion morgais?
Os ydych mewn dyled gyda'ch morgais, fe fydd y benthyciwr sy'n benthyg eich morgais i chi am i chi glirio'r dyledion. Os nad ydych yn gwneud hyn, fe fyddan nhw'n cymryd camau drwy'r llysoedd i'ch troi chi allan o'ch cartref (ceisio meddiannaeth). Fe fydd hyn yn eu galluogi nhw i werthu'r eiddo a defnyddio'r arian o'r gwerthiant i helpu talu'r ddyled.
Ond, os yw'ch benthyciwr yn gwybod eich bod yn gwneud eich gorau i stopio'r ddyled rhag mynd yn fwy, efallai y bydd yn rhoi mwy o amser i chi i geisio sortio'r broblem.
Gan ddibynnu ar eich amgylchiadau, efallai y bydd sawl peth y byddwch yn medru eu gwneud, ond rhaid i chi wneud rhywbeth yn gyflym. Efallai y byddwch yn medru:
Nôl i’r Brig
Torri'ch costau morgais misol
Fe fydd angen eich bod chi'n medru cadw i fyny gyda'ch rhandaliadau presennol, a hefyd talu rhywfaint o'r ôl-ddyledion. Os yw'ch trafferthion ariannol yn rhai tymor byr, efallai y byddwch chi am ofyn i'r benthyciwr a ydyn nhw'n fodlon cytuno i dorri ar eich costau morgais misol am gyfnod cyfyngedig o amser.
Cyn i chi gytuno i wneud unrhyw newidiadau i'ch morgais, dylech ofyn i'ch benthyciwr os fydd unrhyw dâl am wneud hyn, er enghraifft ffi achub neu weinyddol, a faint fydd y ffi. Os yw'r ffi'n ymddangos yn uchel iawn, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol.
Gan ddibynnu ar y math o forgais sydd gennych, efallai y byddwch yn medru:
- gostwng eich taliadau llog misol. Nid yw'ch benthyciwr yn debygol o gytuno i hyn onid oes ecwiti yn eich eiddo. Ecwiti yw'r gwahaniaeth rhwng gwerth eich eiddo a'r swm sy'n ddyledus ar eich morgais
- cynyddu'r cyfnod amser y byddwch yn talu'r morgais. Fe fyddai hyn yn golygu talu mwy o log yn y tymor hir
- gohirio ad-daliadau ar y swm a fenthycwyd (y cyfalaf) a thalu'r llog yn unig
- dod o hyd i ddêl morgais rhatach gyda benthyciwr arall. Efallai y bydd yn rhaid i chi dalu ffioedd am newid eich benthyciwr morgais ac fe fydd yn rhaid i chi dalu unrhyw ôl-ddyledion o hyd. Mae yna wybodaeth ynglŷn â newid eich morgais, ar wefan Awdurdod y Gwasanaethau Ariannol (yr FSA) yn:
 www.moneymadeclear.fsa.gov.uk
- talu un swm i glirio peth o'r ôl-ddyledion a thalu'r gweddill mewn rhandaliadau misol dros gyfnod sefydlog o amser. Dylech fod yn ofalus a sicrhau nad ydych yn mynd i fwy o ddyled trwy wneud hyn. Mynnwch gyngor gan gynghorydd arbenigol ar ddyled
- newid eich yswiriant diogelu morgais, yswiriant adeiladau neu gynnwys, at bolisi rhatach
- os ydych yn berchen ar ran o'ch cartref fel rhan o gynllun rhannu perchnogaeth, holwch yr awdurdod lleol neu'r gymdeithas dai os ydych yn medru gwerthu rhan o'ch cyfran yn ôl
- gostwng y taliadau ar eich polisi gwaddol, os oes gennych forgais gwaddol
- stopio gwneud taliadau i mewn i'ch polisi gwaddol. Fe fydd yn rhaid i chi wneud i fyny am y taliadau hyn yn nes ymlaen.
Mae gwneud unrhyw newidiadau i bolisi gwaddol yn medru bod yn gymhleth ac yn beryglus yn ariannol. Dylech gael cyngor ariannol annibynnol yn gyntaf os ydych yn ystyried gwneud hyn.
Mae'r sefydliadau canlynol yn medru eich helpu i ddod o hyd i gynghorydd ariannol annibynnol:
Independent Financial Promotions (IFAP)
Gwefan: www.unbiased.co.uk
Institute of Financial Planning (IFP)
Ffôn: 0117 945 2470
E-bost: enquiries@financialplanning.org.uk
Gwefan: www.financialplanning.org.uk
Personal Finance Society (PFS)
E-bost: customer.serv@thepfs.org
Gwefan: www.findanadviser.org
Nôl i’r Brig
Talu'ch ôl-ddyledion
Fe fydd angen i chi geisio dod i gytundeb gyda'ch benthyciwr morgais ynghylch sut i dalu eich ôl-ddyledion.
Cyn i chi wneud hyn, yn gyntaf dylech gyfrifo faint fedrwch chi fforddio ei dalu. Cyfrifwch faint o incwm sydd gennych a beth yw'r taliadau misol eraill sydd gennych - gan gynnwys dyledion eraill. Efallai y bydd yn ddefnyddiol i chi ofyn i ymgynghorydd profiadol ar ddyled i'ch helpu i wneud hyn.
Am fwy o wybodaeth ynghylch sut i gyfrifo faint fedrwch chi fforddio ei dalu oddi ar eich ôl-ddyledion, gweler Help gyda dyled. Mae yna daflen Gyllideb hefyd yn y Taflenni ffeithiau ar Gredyd.
Mae cyngor ar ddyled ar gael gan eich canolfan Cyngor ar Bopeth lleol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Fe fydd hefyd angen i chi benderfynu sut i dalu'r ôl-ddyledion. Efallai y bydd gennych sawl opsiwn ar gyfer gwneud hyn, gan gynnwys:
- talu swm ychwanegol tuag at yr ôl-ddyledion bob mis ar ben eich taliadau misol rheolaidd
- trefnu ychwanegu'r ôl-ddyledion at eich cyfalaf (cyfalafu'r ôl-ddyledion) a'u talu yn ôl dros weddill cyfnod y morgais. Fe fyddwch hefyd yn medru gofyn am ymestyn cyfnod y morgais er mwyn cadw'ch taliadau misol i lawr, er, fe fyddwch yn talu cyfanswm llawer yn fwy yn y pendraw
- ildio'ch polisi gwaddol neu ei werthu i fuddsoddwr. Fe fydd hyn yn rhoi un swm o arian i chi y byddwch yn medru ei ddefnyddio i helpu ad-dalu eich ôl-ddyledion morgais. Ond, dylech feddwl yn ofalus iawn cyn gwneud hyn. Fe fydd angen i chi ddod o hyd i ffordd arall o dalu eich benthyciad morgais ac fe fydd angen i chi ddod o hyd i bolisi yswiriant bywyd arall. Fe fydd hefyd angen i chi ddarganfod a fyddai unrhyw ddirwyon neu gostau eraill petaech yn diweddu eich polisi gwaddol. Mynnwch gyngor ariannol annibynnol yn gyntaf
- codi un swm i dalu'r holl ôl-ddyledion ar unwaith. Mae'n bosib i chi wneud hyn, er enghraifft, trwy fenthyg arian. Ond, dylech ofalu nad ydych yn cael eich hun i fwy o ddyled trwy wneud hyn. Mynnwch gyngor gan gynghorydd arbenigol ar ddyled.
Os ydych yn siŵr eich bod am werthu eich polisi gwaddol, mae sefydliad o'r enw Association of Policy Market Makers (APMM) yn medru rhoi cyngor a help i chi i werthu eich polisi. Fe allwch gysylltu â'r gymdeithas ar 0845 011 9406, neu edrych ar eu gwefan yn: www.apmm.org.
Nôl i’r Brig
Delio gyda'ch benthyciwr morgais
Cysylltwch â'ch benthyciwr a gwnewch gynnig
Unwaith y byddwch chi wedi dod o hyd i ffordd o ddelio gyda'ch ôl-ddyledion morgais, dylech gysylltu â'ch benthyciwr morgais cyn gynted â phosib, a chyflwyno cynnig iddynt.
Mae'n bwysig eich bod yn cyflwyno cynnig manwl i'r benthyciwr yn hytrach na gofyn iddyn nhw gynnig ateb i chi, oherwydd efallai na fydd benthyciwr yn hollol ymwybodol o'ch amgylchiadau na'r amrywiaeth o opsiynau sydd ar gael i ddelio gyda'ch trafferthion ariannol.
Efallai y byddwch chi eisiau help cynghorydd profiadol i wneud hyn.
Mae cyngor ar ddyled ar gael gan eich canolfan Cyngor ar Bopeth leol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Ysgrifennwch lythyr at eich benthyciwr morgais, yn nodi'ch cynnig yn glir. Dylai'ch cynnig fod yn un y bydd gennych siawns realistig o gadw ato. Dylai fod yn gynnig a fydd yn clirio'r ôl-ddyledion o fewn cyfnod y morgais. Dylai fod yn seiliedig ar y swm yr ydych yn medru'i fforddio. Cofiwch gynnwys datganiad ariannol gyda'ch llythyr, sy'n dangos i'ch benthyciwr morgais sut yr ydych wedi cyfrifo hyn. Ceisiwch berswadio'ch benthyciwr morgais fod derbyn cynnig a gyfrifwyd yn y ffordd hon o fantais i'r ddau ohonoch, oherwydd rydych yn fwy tebygol o gadw ato.
Dylai'ch llythyr hefyd gynnwys yr wybodaeth ganlynol:
- cefndir y broblem
- y rheswm/rhesymau pam mae'r ôl-ddyledion wedi cronni
- eich bod â chofnod da o dalu cyn hyn, os yw hyn yn berthnasol
- sawl blwyddyn y bydd yn ei gymryd i glirio'r ôl-ddyledion, o gymharu â'r cyfnod sydd ar ôl ar eich morgais
- a oes unrhyw ecwiti yn yr eiddo.
Gallech hefyd awgrymu i'r benthyciwr eu bod yn derbyn y trefniadau hyn am gyfnod penodol o amser, ac yna ar ôl y cyfnod yma, byddai modd iddynt adolygu'r sefyllfa i weld pa mor dda y mae wedi gweithio.
Os nad yw'r person o'r cwmni morgais, sy'n trafod y sefyllfa gyda chi, yn ddefnyddiol iawn, mae'n werth ceisio delio gyda rhywun sydd â mwy o gyfrifoldeb, er enghraifft, goruchwylydd neu reolwr ôl-ddyledion.
Gwneud taliadau
Dylech ddechrau gwneud taliadau rheolaidd, waeth pa mor fach ydynt. Hyd yn oed os nad yw'ch benthyciwr yn derbyn y cynnig, efallai y byddai o fantais i'ch achos os ydych yn gorfod mynd i'r llys yn nes ymlaen.
Os nad ydych yn hapus gyda'r ffordd y mae eich benthyciwr yn delio gyda'ch achos, fe fyddwch yn medru cwyno. Holwch am weithdrefn gwyno fewnol eich benthyciwr. Os nad yw hyn yn gweithio, fe fyddwch yn medru cwyno at Wasanaeth yr Ombwdsman Ariannol. Am fwy o wybodaeth am y gwasanaeth hwn, rhowch glic ar www.financial-ombudsman.org.uk, neu ffoniwch 0845 080 1800.
Os nad ydych wedi llwyddo i gytuno gyda'ch benthyciwr morgais sut i dalu eich ôl-ddyledion, fwy na thebyg y byddan nhw'n mynd â chi i'r llys ac yn ceisio cael meddiant ar eich cartref. Os ydych yn dadlau eich achos yn y llys, efallai y bydd y barnwr yn gadael i chi aros yn eich cartref tra'ch bod yn cadw at gytundeb i dalu. Os ydych yn y sefyllfa hon, mynnwch help gan gynghorydd.
Nôl i’r Brig
Cynyddu'ch incwm
Os ydych wedi mynd i ddyled ar eich morgais, dylech geisio darganfod os oes ffyrdd i chi gynyddu eich incwm i'ch helpu i ddelio gyda'r dyledion hyn a dyledion eraill.
Dylech sicrhau eich bod yn cael yr holl fudd-daliadau lles a chredydau treth sy'n ddyledus i chi. Mae rhai budd-daliadau, fel; Cymhorthdal Incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy'n seiliedig ar incwm, yn rhoi'r hawl i chi i gael lwfans a fydd yn talu peth o'ch costau morgais. Fe fydd angen i chi dalu am unrhyw ddiffyg.
Am fwy o wybodaeth ynghylch Cymhorthdal Incwm, gweler Help i bobl ar incwm isel – Cymhorthdal Incwm.
Am fwy o wybodaeth ynghylch Lwfans Ceisio Gwaith sy'n seiliedig ar incwm, gweler Budd-daliadau i bobl sy'n chwilio am waith.
Am fwy o wybodaeth ynghylch credydau treth, gweler Budd-daliadau a chredydau treth i bobl sy'n gweithio.
Budd-daliadau eraill y mae'n bosib y byddwch yn medru eu hawlio:
Ffyrdd posib eraill i chi gynyddu eich incwm:
- Hawlio ar eich yswiriant diogelu morgais, os oes un gennych
- Cymryd lletywr. Efallai y bydd yna anfanteision i hyn ac efallai y bydd angen i chi gael caniatâd eich benthyciwr morgais. Mynnwch gyngor ynglŷn â hyn
- symud allan o'r eiddo a'i osod. Efallai y bydd yna rai anfanteision i hyn a fwy na thebyg y bydd angen i chi gael caniatâd eich benthyciwr morgais. Mynnwch gyngor ynghylch hyn yn gyntaf, a gwnewch yn siŵr fod gennych rywle fforddiadwy arall i fyw.
Rydych yn medru cael cyngor ynghylch cynyddu'ch incwm gan eich canolfan Cyngor ar Bopeth leol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Nôl i’r Brig
Cynlluniau achub morgais
Un opsiwn efallai y byddwch yn ei ystyried er mwyn talu eich ôl-ddyledion morgais, yw cynllun achub morgais. Enwau eraill ar y cynllun yw cynllun prynu yn ôl, prynu a rhentu yn ôl neu brynu a phrydlesu yn ôl.
Mae'r rhain yn gynlluniau sy'n cynnig prynu eich eiddo a'i rhentu yn ôl i chi.
Efallai fod hyn yn edrych yn ffordd dda o ddatrys eich problemau morgais oherwydd mae'n eich galluogi chi i dalu eich dyled ac aros yn eich cartref ar yr un pryd.
Ond, mae angen i chi fod yn ofalus iawn wrth lofnodi cynllun achub morgais, oherwydd mewn rhai achosion, efallai y byddwch yn talu rhent uchel iawn neu'n cael eich troi allan o'ch cartref.
Efallai mai cynllun achub morgais yw'r opsiwn iawn i chi, tra'ch bod yn gwirio'r amodau a thelerau ar gyfer y cynllun yn ofalus iawn. Mae angen i chi ddeall beth yn union yr ydych yn ei lofnodi, a sut fydd hyn yn effeithio ar eich sefyllfa o ran cartref ac arian yn y tymor hir.
Mae yna wahanol fathau o gynlluniau achub morgais. Mae cynlluniau'n cael eu rhedeg gan:
- gwmnïau preifat
- cwmnïau morgais
- landlordiaid cymdeithasol, fel awdurdodau lleol neu gymdeithasau tai
- unigolion.
Rhai pethau i chwilio amdanynt pan fyddwch chi'n ystyried llofnodi cynllun achub morgais:
- a yw'r cynllun yn cynnig cyngor ar fudd-daliadau neu ddyled ac os ydyw, a yw'n annibynnol neu'n cael ei fonitro mewn unrhyw ffordd?
- pwy sy'n talu costau gwerthu'r eiddo?
- pa fath o denantiaeth sy'n cael ei chynnig? Os ydyw'n denantiaeth sydd ond yn para cyfnod penodol o amser i ddechrau, a oes modd ei adnewyddu ar ôl hynny a phryd fydd y landlord yn medru cymryd camau yn y llys i'ch troi chi allan?
- beth yw'r cyfraddau rhent, gan gynnwys pa mor aml fydd y rhent yn codi, a faint fydd yn codi?
- beth yw cyfrifoldebau a rhwymedigaethau'r landlord a'r tenant?
- a oes modd prynu cyfran o'r eiddo yn ôl os digwydd i'ch sefyllfa ariannol wella?
- a oes unrhyw drefniadau yswiriant neu fond os yw'r cynllun yn mynd i drafferthion ariannol?
Dylech gofio hefyd, os ydych yn gwerthu'ch cartref ond yn parhau i fyw yno a thalu rhent, efallai na fydd hawl gennych i Fudd-dal Tai.
Am fwy o wybodaeth ynghylch Budd-dal Tai, gweler Help gyda'ch rhent - Budd-dal Tai.
Os ydych yn ystyried llofnodi cynllun achub morgais, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Cynlluniau achub morgais preifat
Dylech fod yn ofalus iawn cyn llofnodi cytundeb achub morgais gyda chwmni preifat neu unigolyn.
Dyma rai o'r pethau y mae angen i chi eu gwybod am gynlluniau achub morgais preifat:
- yn aml, maen nhw'n prynu cartrefi yn is na phris y farchnad
- fwy na thebyg y byddwch chi'n cael tenantiaeth gychwynnol sy'n rhedeg am chwech neu ddeuddeg mis ac, yn ystod yr amser yna, efallai y bydd y landlord yn codi rhent arnoch sy'n ymddangos yn rhent rhesymol. Ond, wedi hynny, os adnewyddir eich tenantiaeth, efallai y bydd y rhent yn llawer uwch neu efallai na fydd yn wahanol iawn i'r swm y buasech wedi ei dalu petaech yn dal i dalu'r morgais a'r ôl-ddyledion
- efallai na fydd y math o denantiaeth a gynigir yn rhoi fawr ddim sicrwydd i chi rhag cael eich troi allan, sy'n golygu efallai y bydd y landlord yn medru eich troi chi allan yn weddol hawdd.
Os ydych yn ystyried llofnodi cynllun achub morgais gyda chwmni preifat neu unigolyn, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Am fwy o wybodaeth ynghylch eich hawliau fel tenant preifat, gweler Tenantiaethau'r sector preifat.
Cynlluniau gan landlordiaid cymdeithasol
Mae rhai awdurdodau lleol a chymdeithasau tai hefyd yn cynnig cynlluniau achub morgais, er, nid oes llawer ohonynt ar gael. Yn aml, mae ganddynt reolau llym ynghylch pwy sy'n medru ceisio, felly efallai na fyddwch yn gymwys.
Fe fydd y cynlluniau hyn yn eich galluogi chi i aros yn eich cartref naill ai:
- fel tenant. Fe fyddai'ch cartref yn cael ei werthu, fel arfer i landlord cymdeithasol cofrestredig, ac yna'i rhentu yn ôl i chi ar gyfradd sy'n llai na'ch ad-daliadau morgais. Efallai y bydd y cynllun yn rhoi'r hawl i chi brynu eich eiddo yn ôl os yw'ch sefyllfa ariannol yn gwella. Dylech holi i weld os yw hyn yn bosib
- trwy rannu'r berchnogaeth. Byddai'ch cartref yn cael ei werthu, fel arfer i landlord cymdeithasol cofrestredig, ac fe fyddech yn talu cyfran o rent a chyfran o forgais. Efallai y byddwch yn medru cynyddu eich cyfran o'r berchnogaeth pan fyddwch yn medru fforddio gwneud hynny. Dylech holi a yw hyn yn mynd i fod yn bosib
Pan fydd eich eiddo'n cael ei werthu i landlord cymdeithasol, defnyddir yr arian i ad-dalu eich morgais presennol a'r ôl-ddyledion. Os nad oes digon o arian i dalu'r holl ôl-ddyledion, fe fydd yn rhaid i chi wneud trefniadau eraill i dalu'r gwahaniaeth.
I ddarganfod mwy ynghylch cynlluniau achub morgais awdurdodau lleol a chymdeithasau tai, holwch eich awdurdod lleol.
Am fwy o wybodaeth ynghylch cynlluniau rhannu perchnogaeth, gweler Dod o hyd i lety.
Nôl i’r Brig
Gwerthu'ch eiddo i dalu'r ôl-ddyledion
Os nad ydych yn medru clirio'ch ôl-ddyledion, fwy na thebyg y bydd llys yn rhoi caniatâd i'ch benthyciwr i'ch troi chi allan o’ch cartref. Fe fydd eich benthyciwr yn gwerthu'r eiddo. Os nad ydyw'n gwneud digon o arian o'r gwerthiant i dalu'r arian sy'n ddyledus ar eich morgais, fe fydd yn rhaid i chi dalu'r gwahaniaeth (diffyg).
Os nad ydych yn medru dod o hyd i unrhyw ffordd arall o glirio'ch ôl-ddyledion, fe fyddai'n well i chi geisio gwerthu'r eiddo eich hun, yn hytrach nag aros i gael eich troi allan a gadael i'ch benthyciwr morgais ei werthu, oherwydd maen nhw'n debygol o gael llawer llai amdano na chithau, sy'n golygu y byddwch mewn dyled. Yn aml, mae eiddo a gymerwyd yn ôl oddi wrth y perchennog (ei ailfeddiannu) yn gwerthu am lawer llai. Hefyd, yn aml mae benthycwyr yn gwerthu mewn ocsiwn ble mae'r prisiau gwerthu'n dueddol o fod yn is.
Fe fyddai gwerthu'r eiddo eich hun yn golygu eich bod yn cael un swm o arian y byddech yn medru ei ddefnyddio i dalu eich morgais, ac, os oes digon dros ben gennych, efallai y byddwch yn medru ad-dalu eich dyledion eraill hefyd.
Cyn i chi feddwl am werthu eich eiddo, fe fydd angen i chi:
- ddod o hyd i rywle arall i fyw. Os ydych yn meddwl gofyn i'ch awdurdod lleol am gael eich ailgartrefu fel person digartref, efallai y byddan nhw'n dweud eich bod yn ddigartref yn fwriadol ac efallai na fyddant yn cytuno i roi cartref newydd i chi
- cael prisiad, i weld a fydd y pris gwerthu yn ddigon i dalu'r morgais ac unrhyw ôl-ddyledion. Os nad ydyw, fe fydd angen i chi gael caniatâd eich benthyciwr i werthu'r eiddo
- meddwl faint fyddai'n cymryd i chi werthu'r eiddo ac unrhyw gostau cysylltiedig, er enghraifft, ffioedd y cwmni gwerthu tai a'r ffioedd cyfreithiol. Hyd nes gwerthu'r eiddo, fe fyddwch yn dal i fod yn gyfrifol am y taliadau morgais ac efallai y bydd eich ôl-ddyledion yn cynyddu
- meddwl am yr effaith ar dreth a budd-daliadau.
Am fwy o wybodaeth ynghylch gofyn i'r awdurdod lleol am gael eich hailgartrefu, gweler Dod o hyd i lety.
Os ydych yn ystyried gwerthu eich eiddo i dalu eich ôl-ddyledion morgais, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, yn eich canolfan Cyngor ar Bopeth leol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Nôl i’r Brig
Rhoi'r allweddi nôl i'ch benthyciwr morgais
Peidiwch â chael eich temtio i adael yr eiddo a rhoi'r allweddi yn ôl i'ch benthyciwr morgais onid ydych wedi gwerthu'r eiddo neu mae yna orchymyn llys i'ch troi chi allan. Ni fyddwch ar eich ennill o gwbl trwy wneud hyn. Fe fyddwch yn dal i fod yn gyfrifol am y taliadau morgais a'r yswiriant adeiladau hyd nes gwerthu'r eiddo, ac fe fydd yn rhaid i chi dalu unrhyw ddiffyg os nad yw'r gwerthiant yn gwneud digon i dalu'r hyn sy'n ddyledus gennych.
Os yw'ch benthyciwr yn gofyn i chi roi'r allweddi yn ôl, nid oes rhaid i chi wneud hyn. Os yw'ch benthyciwr eisiau ailfeddiannu'r eiddo, mae'n rhaid iddo nhw gael gorchymyn llys yn gyntaf.
Os ydych yn mynd i roi'ch allweddi yn ôl, dylech aros hyd nes bydd eich benthyciwr wedi cael gorchymyn llys i'ch troi chi allan yn gyntaf.
Hefyd, os ydych yn ystyried gofyn i'ch awdurdod lleol am eich ailgartrefu, peidiwch â rhoi'r allweddi yn ôl heb i chi siarad â nhw yn gyntaf ac esbonio'ch sefyllfa. Efallai y bydd eich awdurdod lleol o'r farn eich bod yn ddigartref yn fwriadol ac felly ni fydd yn cytuno i roi cartref newydd i chi. Os ydych yn y sefyllfa yma, mynnwch gyngor gan gynghorydd profiadol.
Am fwy o wybodaeth ynghylch gofyn i'r awdurdod lleol am eich ailgartrefu, gweler Dod o hyd i lety.
Nôl i’r Brig
Camau y bydd eich benthyciwr yn eu cymryd i adennill dyledion
Os yw'r ôl-ddyledion sydd gennych yn ôl-ddyledion ar forgais cyntaf, fwy na thebyg y bydd eich benthyciwr yn dilyn gweithdrefn safonol ar gyfer adennill yr ôl-ddyledion. Fe fydd y weithdrefn yn cynnwys:
- ysgrifennu atoch i ofyn i chi dalu'r ôl-ddyledion
- cyhoeddi cais am feddiannu'r eiddo. Fe fydd y llys sirol yn anfon hwn atoch ac yn rhoi manylion i chi ynghylch dyddiad y gwrandawiad a'r achos yn eich erbyn
- anfon rhybudd atoch o leiaf 14 diwrnod cyn gwrandawiad y llys, i ddweud fod trefniadau’r feddiannaeth wedi dechrau
- gwrandawiad llys ble mae barnwr rhanbarthol yn ystyried honiad eich benthyciwr yn eich erbyn ac unrhyw gynigion yr ydych wedi eu gwneud i ddelio gyda'r ôl-ddyledion
- dyfarniad, pan fydd y barnwr yn penderfynu pa gamau sydd i'w cymryd. Mae hyn yn medru golygu gohirio'r achos, gwrthod yr achos, eich gadael chi i aros yn yr eiddo tra'ch bod yn cadw at drefniant i dalu'r ôl-ddyledion (gorchymyn meddiannaeth gohiriedig), neu wneud gorchymyn i chi adael yr eiddo (gorchymyn meddiannaeth llwyr). Os yw'r dyfarniad yn orchymyn meddiannaeth llwyr, efallai y bydd hyn yn cynnwys gorchymyn i chi ad-dalu unrhyw arian sy'n ddyledus (dyfarniad arian)
- cais am warant i feilïaid eich troi chi allan. Mae'n bosib gwneud hyn ble mae'r barnwr wedi gwneud gorchymyn meddiannaeth llwyr neu ble mae yna orchymyn meddiannaeth gohiriedig ac nid ydych wedi cadw at delerau'r cytundeb. Nid yw'ch benthyciwr yn medru eich troi chi allan o'ch cartref yn gyfreithlon onid ydyw wedi gofyn am warant meddiannaeth yn gyntaf
- eich troi chi allan o'r eiddo. Fe fydd y beilïaid yn gwneud hyn ac yn rhoi dyddiad ac amser i chi ymlaen llaw. Mae'r beilïaid yn ymweld â'r eiddo i sicrhau ei fod yn wag ac yna'n newid y cloeon.
Am fwy o wybodaeth ynghylch beilïaid, gweler Beilïaid yn y Taflenni ffeithiau ar Gredyd a Debyd.
Mae'n werth cofio mai prin y bydd hi'n rhy hwyr i geisio dod i gytundeb gyda'ch benthyciwr.
Hyd yn oed os yw'ch benthyciwr wedi gofyn am warant meddiannaeth, efallai y byddwch yn dal i fedru dod i gytundeb a fyddai'n golygu eich bod yn osgoi cael eich troi allan. Hefyd, efallai y byddwch yn medru gofyn i'r llys am orchymyn i'ch caniatáu chi i aros yn yr eiddo.
Os ydych yn y sefyllfa yma, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol ar ddyled, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Beth sy'n digwydd ar ôl ailfeddiannu
Os yw'ch benthyciwr morgais wedi cael gorchymyn meddiannaeth, fe fyddwch yn dal i fod yn gyfrifol am daliadau'r morgais hyd nes gwerthu'r eiddo. Nid oes gwahaniaeth a ydych yn dal i fyw yno. Fe fyddwch hefyd yn gyfrifol am gostau atgyweirio, cynnal a chadw ac yswiriant. Dylech wirio eich polisi yswiriant i weld a yw'n dal i fod yn ddilys os nad ydych yn byw yno.
Mae gan eich benthyciwr ddyletswydd gofal tuag atoch wrth werthu eich eiddo. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid iddynt gael y pris gorau posib amdano. Ond, yn ymarferol, mae benthycwyr yn aml yn gwerthu eiddo mewn ocsiwn, ac mae eiddo a ailfeddiannwyd sy'n cael ei werthu fel hyn yn aml yn gwerthu am lai nag y byddai ar y farchnad agored.
Os ydych yn credu eich bod wedi cael eich trin yn annheg gan eich benthyciwr, er enghraifft, am eu bod wedi cymryd amser hir i werthu eich eiddo ac mae eich ôl-ddyledion wedi cynyddu oherwydd hyn, dylech gwyno i Ombwdsman y Gwasanaethau Ariannol.
Am fwy o wybodaeth ynghylch Ombwdsman y Gwasanaethau Ariannol, gweler Sut i ddefnyddio Ombwdsman yn Lloegr neu Sut i ddefnyddio Ombwdsman yng Nghymru.
Unwaith y bydd y benthyciwr wedi gwerthu eich eiddo fe fydd yn:
- cymryd beth sy'n ddyledus o elw'r gwerthiant
- tynnu unrhyw ffioedd cyfreithiol a ffioedd cwmnïau gwerthu tai
- ad-dalu unrhyw fenthycwyr eraill os defnyddiwyd yr eiddo fel diogelwch ar gyfer benthyciad
- rhoi unrhyw beth sy'n weddill i chi – ond efallai na fydd unrhyw beth ar ôl i'w roi i chi ac efallai y bydd gennych ddyledion eraill i'w talu.
Os nad yw'r arian a gafwyd o werthu'r eiddo yn ddigon i ad-dalu eich dyled, fe fydd yn rhaid i chi dalu'r gwahaniaeth. Gelwir hyn yn ddiffyg. Fe fydd y benthyciwr yn anfon bil atoch am y diffyg. Efallai y bydd y benthyciwr yn mynd i'r llys i'ch gorfodi chi i dalu'r swm yma.
Os nad ydych yn talu diffyg y morgais ac yna'n prynu eiddo arall, fe fydd benthyciwr eich morgais cyntaf yn medru gofyn i'r llys am orchymyn talu yn erbyn eich eiddo newydd. Mae hyn yn golygu, pan fyddwch chi'n gwerthu'r eiddo newydd, y bydd elw'r gwerthiant yn cael ei ddefnyddio i ad-dalu'r diffyg.
Os oes diffyg ar ôl gwerthu eich eiddo, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol ar ddyled, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Nôl i’r Brig
Dyledion ar eiddo ble mae’r berchnogaeth wedi’i rhannu
Os ydych ar gynllun rhannu perchnogaeth, fel arfer byddwch yn talu’n fisol tuag at eich morgais ac yn talu rhent i’ch landlord. Mae hyn yn golygu bod dwy ffordd bosib o ailfeddiannu’ch cartref os ewch i ddyled. Os ydych ar ei hôl hi gyda’ch taliadau morgais, fe fydd eich benthyciwr morgais yn medru ceisio ailfeddiannu eich cartref. Os ydych ar ei hôl hi gyda’ch rhent, fe fydd eich landlord yn medru ceisio meddiannu eich cartref.
Os ydych ar gynllun rhannu perchnogaeth, efallai y byddwch yn medru gostwng eich taliadau morgais drwy werthu peth o’ch cyfran o berchnogaeth yr eiddo yn ôl i’r landlord. Gelwir hyn yn ddaliadaeth hyblyg. Nid yw pob cynllun rhannu perchnogaeth yn cynnig daliadaeth hyblyg, felly fe fydd angen i chi gysylltu â’ch landlord i weld os yw hyn ar gael. Fe fyddwch yn gorfod dangos eich bod wedi archwilio pob opsiwn arall yn gyntaf.
Efallai bod opsiynau eraill ar gael i’ch helpu i sortio eich dyledion morgais neu rent.
Os ydych yn cael trafferth talu eich rhent neu’ch morgais, neu os ydych eisoes mewn dyled, dylech gael help ar unwaith gan gynghorydd dyled profiadol. Dylai canolfan Cyngor ar Bopeth fod yn medru helpu. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Nôl i’r Brig
Dyledion ar ail forgais a benthyciadau eraill sydd wedi eu diogelu
Yn ogystal â'r morgais cyntaf ar eich eiddo, efallai y byddwch wedi cymryd ail forgais neu fenthyciad pellach gan fanc neu gwmni cyllid gan ddefnyddio'r eiddo fel diogelwch. Gelwir hyn yn fenthyciad sicr. Efallai y byddai'r benthyciad wedi cael ei ddefnyddio, er enghraifft, i dalu am atgyweiriadau, gwelliannau i'r cartref, car neu i dalu dyledion eraill.
Os ydych yn mynd i ddyled ar ail forgais neu fenthyciad sicr arall, fel arfer fe fydd y benthyciwr yn ceisio meddiannu eich eiddo a'i werthu er mwyn ad-dalu'r benthyciad.
Mae gan fenthyciwr benthyciad diogel yr un hawliau i'ch troi chi allan o'r eiddo os ydych mewn dyled â benthyciwr eich morgais cyntaf. Nid oes rhaid i'r ail fenthyciwr gael caniatâd y benthyciwr cyntaf cyn ceisio meddiannu eich cartref.
Os ydych mewn dyled ar ail forgais neu fenthyciad diogel arall, dylech gael cyngor gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Nôl i’r Brig
|
