|
Mae'r wybodaeth yma'n berthnasol i Gymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon
Pam mae'n bwysig gwneud ewyllys
Mae'n bwysig i chi wneud ewyllys p'un ai eich bod chi'n teimlo bod gennych lawer o eiddo neu arian ai peidio. Mae'n bwysig gwneud ewyllys oherwydd:-
- os byddwch yn marw heb i chi fod wedi gwneud ewyllys, mae yna reolau penodol yn bodoli a fydd yn penderfynu sut bydd yr arian a’r eiddo yn cael ei ddobarthu. Mae’n bosib y bydd hyn yn golygu na fydd yr arian neu'r eiddo yn cael ei ddosbarthu yn y ffordd yr byddech yn dymuno iddynt gael eu dosbarthu.
- ni all partneriaid di-briod na phartneriaid sydd heb gofrestru partneriaeth sifil etifeddu gan ei gilydd oni bai fod ewyllys yn nodi hyn felly, gallai marwolaeth un partner achosi problemau ariannol difrifol i’r partner arall.
- os oes plant gennych, fe fydd angen i chi wneud ewyllys fel y gellir gwneud trefniadau ar gyfer y plant os digwydd i un neu’r ddau ohonynt farw.
- efallai y bydd yn bosib lleihau’r dreth sy’n rhaid ei thalu ar yr etifeddiaeth os ydych yn ceisio cyngor ymlaen llaw ac os ydych yn gwneud ewyllys.
- os bu newid yn eich hamgylchiadau, mae’n bwysig eich bod yn gwneud ewyllys i sicrhau bod eich harian a’ch heiddo yn cael eu rhannu yn ôl eich dymuniad. Er enghraifft, os ydych wedi gwahanu a’ch cyn-bartner bellach yn byw gyda rhywun arall, mae’n bosib yr hoffech newid eich hewyllys. Os ydych yn briod neu’n cofrestru partneriaeth sifil gofrestredig, fe fydd hyn yn golygu nad yw unrhyw ewyllys a wnaethoch cyn hyn yn ddilys.
Os oes gennych unrhyw amheuon ynglyn â gwneud ewyllys,dylech gysylltu â chyfreithiwr neu Ganolfan Cynghori a fydd yn gallu rhoi rhestr o gyfreithwyr i chi. I chwiIio am fanylion ynglyn â'r Ganolfan Cynghori agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n gallu rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar  CAB agosaf.
Am fwy o wybodaeth ynghylch yr hyn sy'n digwydd os oes rhywun yn marw heb wneud ewyllys yng Nghymru a Lloegr, gweler Pwy sy'n medru etifeddu os nad oes ewyllys – y rheolau pan nad oes ewyllys.
Nôl i’r Brig
A oes angen defnyddio cyfreithiwr
Does dim rhaid i’ch hewyllys gael ei llunio a’i thystio gan gyfreithiwr. Os dymunwch wneud ewyllys eich hun, gallwch wneud hynny. Er hyn, yr unig bryd y dylech ystyried gwneud hyn yw pan fo’r ewyllys yn un syml.
Yn gyffredinol, fe'ch cynghorir i ddefnyddio cyfreithiwr neu gael cyfreithiwr i wirio ewyllys a luniwyd gennych, er mwyn sicrhau y bydd yr ewyllys yn cael yr effaith a oedd wedi'i fwriadu gennych. Y rheswm dros hyn yw ei bod yn hawdd gwneud camgymeriadau ac os oes problemau gyda'r ewyllys, gallai hyn olygu cryn broblemau yn dilyn eich marwolaeth. Gall datrys camddealltwriaethau ac anghytundebau fod yn gostus iawn, a bydd hyn yn lleihau cyfanswm yr arian sydd yn yr ystad.
Dyma rai camgymeriadau cyffredin sy'n cael eu gwneud:-
- Dim ymwybyddiaeth o’r gofynion ffurfiol sy’n angenrheidiol i sicrhau fod gwerth cyfreithiol i’r ewyllys
- Heb ystyried yr holl arian a’r eiddo a ddylai gael eu gosod yn yr ewyllys
- Dim ystyriaeth i’r posibilrwydd y gall etifedd farw cyn y person sy’n gwneud yr ewyllys
- Newidiadau yn yr ewyllys. Os na chafwyd tystion na llofnodion ar y newidiadau yma, nid oes ganddynt werth cyfreithiol
- Dim ymwybyddiaeth o effeithiau priodas, partneriaeth sifil, ysgariad neu ddiddymu partneriaeth sifil ar ewyllys
- Dim ymwybyddiaeth o’r rheolau sy’n bodoli sy’n rhoi’r hawl i ddibynolion hawlio cyfran o’r ystad os ydynt yn teimlo na chawsant ddarpariaeth deg.
Pryd yn arbennig y cynghorir person i ddefnyddio cyfreithiwr
Mae yna rai amgylchiadau lle caiff pobl eu cynghori yn arbennig i ddefnyddio cyfreithiwr wrth lunio ewyllys Amgylchiadau lle:-
- Rydych yn dymuno rhannu eiddo â rhywun nad yw’n wr, yn wraig neu’n bartner sifili chi
- Rydych yn dymuno darparu ar gyfer dibynolyn na all ofalu amdano/amdani ei hun
- Bydd nifer o aelodau o'r teulu yn hawlio rhan o’r ewyllys, er enghraifft, ail wraig neu blant o briodas gyntaf
- Nad yw eich cartref parhaol yn y Deyrnas Unedig
- Nad ydych yn ddinesydd Prydeinig
- Byddwch yn byw yma, ond bod eiddo dramor o dan ystyriaeth
- Bydd busnes o dan ystyriaeth.
Help ychwanegol gyda llunio ewyllys
Os ydych yn aelod o undeb llafur, mae’n bosib y bydd yr undeb yn cynnig gwasanaeth llunio ewyllys yn rhad ac am ddim. Bydd yr undebau yn aml yn defnyddio eu cyfreithwyr eu hunain i ymgymryd â’r gwaith yma.
Mae yna rai llyfrau sy’n darparu canllawiau ar sut i lunio ewyllys. Gall y rhain eich helpu i benderfynu a ddylech chi lunio eich hewyllys eich hun ac maen nhw hefyd yn help i chi benderfynu os bydd unrhyw un o’r ffurflenni ewyllys argraffiedig sydd ar gael oddi wrth elusennau ac eraill o ddefnydd ai peidio. Gellir cael help ar y rhyngrwyd hefyd.
Mae gwasanaethau llunio ewyllys ar gael. Er hyn, nid yw’r cwmnïau llunio ewyllys yn cael eu rheoli gan y Gymdeithas Gyfreithiol, felly ni fyddech wedi'ch diogelu pe byddai rhywbeth yn mynd o'i le.
Nôl i’r Brig
Faint fydd gwasanaeth cyfreithiwr yn ei gostio
Bydd cost llunio ewyllys yn amrywio o gyfreithiwr i gyfreithiwr, gan ddibynnu hefyd ar pa mor gymleth fydd yr ewyllys. Cyn penderfynu ar gyfreithiwr i’w ddefnyddio, mae bob amser yn ddoeth cysylltu â rhai cyfreithwyr lleol i gael syniad o'r gost. Mae’n bosib bod gennych yr hawl i dderbyn cyngor cyfreithiol drwy atodiad i bolisi yswiriant fydd, o bosib, yn talu costau cyfreithiwr a fydd yn paratoi neu’n gwirio’r ewyllys. Os ydych yn aelod o undeb llafur, mae’n bosib y bydd yr undeb yn cynnig gwasanaeth ewyllys rhad ac am ddim i’r aelodau.
Byddai hefyd o fydd i chi ddechrau meddwl beth fyddwch chi am ei ddweud yn yr ewyllys cyn gweld cyfreithiwr. Dylai hyn fod yn help i leihau'r costau.
Yng Ngogledd Iwerddon, mae’n bosib y gallwch cael cymorth gyda chostau cyfreithiol llunio ewyllys o dan gynllun y ffurflen werdd. Yng Nghymru a Lloegr, bydd y cynllun cymorth cyfreithiol ond yn talu am lunio ewyllys os ydych yn gymwys ar sail sefyllfa ariannol ac yn:-
- 70 neu’n hyn; a/neu
- yn anabl; a/neu
- yn riant i berson anabl ac yn dymuno darparu ar gyfer y person yna yn yr ewyllys; a/neu
- yn unig riant sy’n dymuno penodi gwarcheidwad yn eich hewyllys.
Am fwy o wybodaeth ynglyn â’r cynllun cymorth cyfreithiol, yng Nghymru a Lloegr, gweler Help gyda chostau cyfreithiol. Am fwy o wybodaeth am y cynllun ffurflen werdd yng Ngogledd Iwerddon, gweler Help gyda chostau cyfreithiol.
Nôl i’r Brig
Beth ddylech ei gynnwys mewn ewyllys
I arbed amser a lleihau costau wrth fynd at gyfreithiwr, dylech roi peth ystyriaeth i’r prif bwyntiau y dymunwch eu cynnwys yn eich hewyllys. Dylech ystyried pethau fel:-
- Faint o arian a pha eiddo a meddiannau sydd gennych, er enghraifft, eiddo, arian wedi'i gynilo, pensiynau galwedigaethol a phersonol, polisïau yswiriant, cyfrifon banc a chymdeithasau adeiladu, cyfranddaliadau
- Pwy yr hoffech eu gweld yn cael budd o’r ewyllys. Dylech wneud rhestr o’r holl bobl yr hoffech adael arian neu eiddo ar eu cyfer. Etifeddwyr yw’r term am y bobl yma. Dylech defyd ystyried os hoffech adael peth arian i elusen
- Pwy ddylai ofalu am blant o dan 18 oed
- Pwy sy’n mynd i ofalu am yr ystad a gweithredu’r dymuniadau a nodwyd gennych yn yr ewyllys. Cyfeirir at y bobl yma fel 'gweithredwyr' - gweler isod.
Nôl i’r Brig
Pwy yw’r gweithredwyr?
Y gweithredwyr yw’r bobl fydd yn gyfrifol am weithredu eich dymuniadau ac am ddatrys unrhyw faterion yn ymwneud â’r ystad. Bydd yn ofynnol eu bod yn casglu holl asedau’r ystad ynghyd, delio â’r holl waith papur a thalu’r holl ddyledion, y trethi, costau'r angladd a chostau gweinyddol yr arian yn yr ystad. Bydd yn ofynnol iddynt ddosbarthu’r rhoddion a’r eiddo i'r etifeddwyr.
Pwy ddylech eu dewis i fod yn weithredwyr
Er nad yw’n angenrheidiol apwyntio mwy nag un gweithredwr ar gyfer ewyllys, cynghorir pobl i wneud hynny, rhag ofn, er enghraifft, y bydd un ohonynt yn marw. Bydd y rhan fwyaf o bobl yn apwyntio dau, ond gall hyd at bedwar gweithredwr gymryd y cyfrifoldeb am weinyddu ewyllys ar ôl marwolaeth. Yn gyffredinol, y bobl canlynol sy'n cael eu dewis i fod yn weithredwyr ewyllys:-
- Perthnasau neu ffrindiau
- cyfreithwyr neu gyfrifwyr
- banciau
- yng Nghymru a Lloegr, yr Ymddiriedolwr Gwladol neu, mewn rhai achosion, y Cyfreithiwr Swyddogol os nad oes neb yn fodlon ac yn medru bod yn weithredwyr.
Mae'n bwysig dewis gweithredwyr sydd â chryn ofal gan y bydd eu tasg yn golygu cryn dipyn o waith a chyfrifoldeb. Dylech siarad ag unrhyw un yr ystyriwch ei apwyntio fel gweithredwr bob amser. Os byddwch yn apwyntio rhywun i fod yn weithredwr yn groes i’w d(d)ymuniand, mae ganddynt bob hawl i wrthod gweithredu.
Os bydd gweithredwr yn marw, gall unrhyw un o’r gweithredwyr sydd ar ôl ddelio â’r ystad. Os nad oes gweithredwyr apwyntiedig ar ôl, dylid ofyn am gyngor cyfreithiol.
Am fwy o wybodaeth ynghylch yr hyn y mae'n rhaid i weithredwyr ei wneud yng Nghymru a Lloegr, gweler Delio gyda materion ariannol rhywun sydd wedi marw.
Nôl i’r Brig
Sicrhau bod gan ewyllys werth gyfreithiol
Er mwyn sicrhau bod gwerth gyfreithiol i ewyllys, rhaid i’r ewyllys:-
- Gael ei llunio gan berson sydd dros 18 oed
- fod wedi ei llunio’n wirfoddol heb unrhyw bwysau o gyfeiriad person arall; a
- fod wedi ei llunio gan berson sydd yn ei (l)lawn bwyll. Golyga hyn ei bod yn orfodol fod y person yn gwbl ymwybodol o natur y ddogfen sy'n cael ei llunio a'i harwyddo, yn ymwybodol o’r eiddo ac yn gallu adnabod y bobl fydd yn etifeddu’r eiddo hwnnw; a
- ei bod yn ddogfen ysgrifenedig; a
- ei bod wedi ei harwyddo gan y person sy’n llunio’r ewyllys ym mhresenoldeb dau dyst; a
- ei bod wedi ei harwyddo gan y ddau dyst, ym mhresenoldeb y person sy’n llunio’r ewyllys, wedi i’r ewyllys gael ei harwyddo. Ni all y tystion (na phartneriaid priod y tystion) etifeddu unrhyw ran o’r ewyllys. Os bydd tyst (neu bartner priod neu bartner sifil tyst) yn etifedd, bydd gwerth gyfreithiol i’r ewyllys o hyd, ond ni fydd modd i’r tyst (na phartner priod tyst) etifeddu o dan yr ewyllys.
Er y bydd hi’n parhau i fod â gwerth gyfreithiol, hyd yn oed heb ddyddiad arni, cynghorir pobl i sicrhau bod yr ewyllys yn cynnwys y dyddiad yr arwyddwyd hi.
Bydd yr ewyllys wedi ei chwblhau cyn gynted ag y bydd hi wedi ei harwyddo a’i thystio.
Os yw rhywun yn gwneud ewyllys ond nid yw'n ddilys yn gyfreithiol, yna pan fyddant yn marw, fe fydd eu hystad yn cael ei rannu o dan reolau penodol, ac nid yn unol â'r dymuniadau yn yr ewyllys.
Am fwy o wybodaeth ynghylch yr hyn sy'n digwydd os oes rhywun yn marw heb adael ewyllys ddilys yng Nghymru a Lloegr, gweler Pwy sy'n medru etifeddu os nad oes ewyllys – y rheolau pan nad oes ewyllys.
Nôl i’r Brig
Ble i gadw’r ewyllys
Unwaith y gwneir ewyllys, dylech ei chadw mewn lle diogel yn gwbl ar wahân i unrhyw ddogfennau eraill. Mae yna nifer o lefydd lle y gallech gadw ewyllys:-
- gartref
- gyda chyfreithiwr
- mewn banc
- ym mhrif gofrestrfa Adran y Teulu yn yr Uchel Lys, mewn Cofrestrfa Ranbarthol neu Is-Gofrestrfa Brofol lle y gellid eu cadw’n ddiogel. Os ydych yn dymuno cadw ewyllys yn ddiogel yn y ffordd yma, dylech ymweld â’r Gofrestrfa Ranbarthol neu’r Is-Gofrestrfa Brofol, neu ysgrifennu at:-
The Probate Department
The Principal Registry of the Family Division
First Avenue House
42-49 High Holborn
London WC1V 6NP
Ffôn: 020 7947 6000
Yng Ngogledd Iwerddon, gellir cadw ewyllys gyda:-
Probate Office
Royal Courts of Justice
Chichester Street
Belfast BT1 3JF
Ffôn: 028 9023 5111
District Probate Office
The Court House
Bishop Street
Londonderry BT48 6PY
Ffôn: 028 7126 1832
Nôl i’r Brig
Chwilio am gopïau o ewyllys
Ceisiadau drwy’r post
Wrth ysgrifennu i ofyn am gopi o ewyllys drwy’r post, rhaid darparu enw(au) cyntaf, cyfenw, dyddiad marw a chyfeiriad olaf yr ymadawedig , mewn llythyr y dylid ei anfon at un o’r cyfeiriadau isod. Yng Nghymru a Lloegr, bydd Is-Gofrestrfa Brofol Efrog yn pasio’r ceisiadu at y gofrestrfa brofol fydd yn cadw’r ewyllys a grant y prawf. Yna byddant yn anfon copïau o’r ewyllys a geisir yn uniongyrchol at yr unigolyn. Yng Nogledd Iwerddon bydd y Swyddfa Brofol yn anfon copïau o’r ewyllys sydd yn eu gofal yn uniongyrchol at yr unigolyn. Dylech ysgrifennu at:-
Yng Nghymru a Lloegr:
The York Probate Sub-Registry
1st Floor
Castle Chambers
Clifford Street
York
YO1 9RG
Ffôn: 01904 666777
Dylid anfon ffî o £5, a fydd yn talu am y chwiliad ac am un copi o’r ewyllys a grant profol, gyda phob cais. Dylid talu’r ffîoedd gyda siec wedi'i groesi neu archeb post a wnaed yn daladwy i Her Majesty's Court Service. Yng Ngogledd Iwerdon, dylid talu’r ffîoedd gyda siec wedi'i groesi neu archeb post yn daladwy i Supreme Court Fees Account. Gallwch archebu mwy o gopïau o’r ewyllys a’r grant profol am ffîo £5 am y copi cyntaf, a £1 am gopïau eraill a archebir ar yr un pryd.
Cais bersonol
Gallwch chwilio am ewyllys yn rhad ac am ddim trwy fynd i Brif Gofrestrfa Adran y Teulu (gweler y pennawd Ble i gadw’r ewyllys). Os ydych am archwilio copi neu gymryd copi o’r ewyllys, codir ffi o £5.
Yng Ngogledd Iwerddon, dylech gysylltu â’r Swyddfa Brofol, (gweler y pennawd Ble i gadw’r ewyllys), a fydd yn gallu eich cyfeirio i'r lle cywir mwyn i chi chwilio eich hunan, a darparu gwybodaeth am unrhyw ffioedd fydd yn rhaid eu talu.
Cais lleol
Yng Nghymru a Lloegr, fe allwch archebu copi o ewyllys neu ganiatâd profiant mewn unrhyw Gofrestrfa Brofol Rhanbarthol. Fe fydd angen i chi roi enw llawn y person a fu farw, dyddiad rhoi'r caniatâd profiant ac enw'r swyddfa gofrestru lle y 'i cyhoeddwyd. Mae yna ffi o £5. I ddod o hyd i Gofrestrfa Brofol Rhanbarthol, ewch at wefan Gwasanaeth Llysoedd EM yn: www.hmcourts-service.gov.uk.
Yng Ngogledd Iwerddon, os mai'r Gofrestrfa Brofol Rhanbarthol sydd wedi trafod yr ewyllys (gweler uchod) mae'n bosib archwilio'r dogfennau yno.
Nôl i’r Brig
Newid amgylchiadau
Pan fyddwch wedi cwblhau ewyllys, mae’n bwysig ei chadw ‘n gywir ac ystyried unrhyw newid mewn amgylchiadau. Fe'ch cynghorir i ailystyried cynnwys ewyllys yn rheolaidd er mwyn sicrhau y bydd yn parhau i fynegi eich dymuniadau personol. Y newidynnau mwyaf cyffredin sy’n effeithio ewyllys yw:-
- priodi, ail-briodi neu gofrestru partneriaeth sifil
- gwahanu, diddymu partneriaeth sifil neu ysgaru
- genedigaeth neu fabwysiadu plant, os dymunwch eu hychwanegu fel etifeddwyr rhan o’r ewyllys.
Nôl i’r Brig
Sut i newid ewyllys
Mae’n bosib y dymunwch newid eich hewyllys oherwydd newid mewn amgylchiadau. Mae'n rhaid i chi wneud hyn drwy newid yr ewyllys wreiddiol wedi iddi gael ei harwyddo a’i thystio. Bydd unrhyw newidiadau a wnaed ar arwyneb yr ewyllys yn cael eu hystyried fel rhai a wnaed yn hwyrach ac felly ni fyddant yn rhan o’r ewyllys sydd â gwerth cyfreithiol iddi.
Yr unig ffordd i newid ewyllys yw drwy:-
- wneud atodiad ewyllys; neu
- lunio ewyllys o’r newydd.
Atodiadau
Cymal sy’n gwneud rhai newidiadau ond sy’n gadael y rhan fwyaf o’r ewyllys fel ag yr oedd yw atodiad. Gwneir hyn, er enghraifft, i gynyddu etifeddiaeth ariannol, i newid gweithredwyr neu warchodwyr a enwir yn yr ewyllys, neu er mwyn ychwanegu eifeddwyr.
Rhaid i atodiad gael ei arwyddo gan y person a wnaeth yr ewyllys a rhaid tystio i’r newidiadau yn yr un modd. Er hyn, nid yw’n orfodol cael yr un tystion ag a gafwyd ar gyfer yr ewyllys wreiddiol.
Nid oes cyfyngu ar y nifer o atodiadau y gellir eu hychwanegu i ewyllys, ond dim ond ar gyfer newidiadau syml y maent yn addas. Os oes yna newid(iadau) cymhleth, mae’n well llunio ewyllys newydd.
Gwneud ewyllys
Os ydych yn dymuno gwneud newidiadau mawr i ewyllys, fe'ch cynghorir i lunio un o’r newydd. Dylai’r un newydd agor gyda chymal sy’n nodi fod yr un newydd yn diddymu unrhyw ewyllys ac atodiadau blaenorol. Dylid dinistrio’r hen ewyllys. Bydd diddymu ewyllys yn golygu nad oes gwerth cyfreithiol i’r ewyllys honno mwyach.
Nôl i’r Brig
Dinistrio ewyllys
Os ydych am ddinistrio ewyllys, rhaid i chi ei llosgi, ei rhwygo neu ei dinistrio rhywffordd arall gyda’r bwriad clir o’i diddymu. Mae yna berygl, os bydd y copi'n ailymddangos (neu os atgyweirir rhannau o’r ewyllys) yr ystyriwyd bod y dinistriad yn ddamweiniol. Rhaid i chi ddinistrio’r ewyllys drosoch chi eich hun neu rhaid iddi gael ei dinistrio yn eich presenoldeb. Ni fydd rhoi cyfarwyddyd syml i weithredwr yn effeithiol. Os dinistrir yr ewyllys yn ddamweiniol, ni ddiddymwyd hi a gellid ei hystyried o werth cyfreithiol.
Er y gellir diddymu ewyllys drwy ddinistrio, mae bob amser yn werth cynnwys cymal yn yr ewyllys newydd sy’n diddymu unrhyw ewyllys ac atodiadau blaenorol. Bydd diddymu ewyllys yn golygu na fydd hi o werth cyfreithiol mwyach.
Nôl i’r Brig
Os yw person a wnaeth ewyllys yn cyflawni hunan-laddiad
Os bydd person a wnaeth ewyllys yn cyflawni hunan-laddiad, bydd yr ewyllys yn parhau i fod o werth cyfreithiol.
Nôl i’r Brig
Herio ewyllys
Bydd person, o bosib, am herio ewyllys oherwydd:-
- eu b/fod o’r farn nad yw’r ewyllys o werth cyfreithiol; neu
- eu b/fod o’r farn na chafodd ddarpariaeth ddigonol/deg yn yr ewyllys.
Mae cyfyngiadau amser llym ar herio ewyllysion ac os ydych am herio ewyllys, dylech geisio cyngor cyfreithiol cyn gynted â phosib. Gall eich Canolfan Cynghori lleol ddarparu rhestr o gyfreithwyr. I chwiIio am fanylion ynglyn â'ch CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n gallu rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Nôl i’r Brig
|
