Chwefror 12 af 2012
Mae'r wybodaeth hon yn berthnasol i Gymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon
Yn bennaf, mae'r wybodaeth hon yn berthnasol i broblemau gyda nwyddau a brynwyd gan fasnachwyr busnes sydd wedi eu lleoli yn y Deyrnas Gyfunol.
Os prynwyd y nwyddau gan fasnachwr sydd wedi'i leoli dramor, gweler y pennawd Prynu nwyddau gan fasnachwr tramor.
Os prynwyd y nwyddau gan unigolyn preifat, gweler y pennawd Prynu nwyddau gan werthwr preifat.
Am fwy o wybodaeth, yng Nghymru a Lloegr, am nwyddau a brynwyd mewn gwlad arall sy'n aelod o'r Undeb Ewropeaidd, gweler Prynu nwyddau a gwasanaethau yn Ewrop yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Mae enghreifftiau o nwyddau'n cynnwys:
Pan fyddwch chi'n prynu nwyddau (gan gynnwys nwyddau a gafwyd fel rhan o wasanaeth), mae'r gyfraith yn rhoi rhai hawliau penodol i chi fel defnyddiwr. Mae'r gyfraith yn dweud bod yn rhaid i'r nwyddau:
Mae yna nifer o bethau na chaiff masnachwr eu gwneud wrth werthu nwyddau i chi. Mae'r rhain yn cynnwys:
Os yw masnachwr yn gwneud unrhyw un o'r pethau hyn, dylech gwyno i Cyswllt Defnyddwyr Cymru - gweler y pennawd Help pellach am fanylion.
Efallai y bydd masnachwr yn euog o drosedd os ydynt yn eich camarwain fel eich bod yn gwneud penderfyniad gwahanol ynghylch p'un ai eich bod am brynu rhywbeth ai peidio.
Mae hyn yn medru cynnwys rhoi gwybodaeth gamarweiniol i chi. Er enghraifft, mae masnachwr yn dweud nad oes modd atgyweirio eich peiriant golchi a bod angen un newydd arnoch. Os nad yw hyn yn wir, mae'r masnachwr yn cyflawni gweithred gamarweiniol.
Efallai y bydd masnachwr hefyd yn euog o drosedd os ydyw'n methu â rhoi gwybodaeth bwysig i chi, sy'n effeithio ar eich penderfyniad i brynu rhywbeth neu i beidio â'i brynu. Gelwir hyn yn esgeulustod camarweiniol. Er enghraifft, mae masnachwr yn hysbysebu bod ffonau symudol ar werth heb nodi eu bod yn rhai sydd wedi eu hatgyflyru. Mae hyn yn wybodaeth bwysig y dylai fod wedi ei dweud wrthych.
Os fydd masnachwr yn gwneud unrhyw un o'r pethau hyn, dylech gwyno i Gyswllt Defnyddwyr – gweler y pennawd Help pellach am fanylion.
Os ydych chi'n prynu nwyddau gan fasnachwr ac nid ydynt o ansawdd boddhaol, nid ydynt yn addas at y diben neu nid ydynt yn cyfateb â'u disgrifiad, fwy na thebyg y bydd yn rhaid i'r masnachwr unioni'r cam. Y masnachwr sy'n gyfrifol am hyn, ac nid y gwneuthurwr. Os yw masnachwr yn dweud wrthych mai'r gwneuthurwr sy'n gyfrifol, neu fod yn rhaid i chi hawlio ar warant gwneuthurwyr, nid oes rhaid i chi dderbyn hyn.
Gan ddibynnu ar yr amgylchiadau, efallai y bydd gennych un neu fwy o'r hawliau canlynol:
Ni fydd gennych yr hawliau hyn yn yr achosion canlynol:
Mewn rhai achosion, fe fydd eich hawliau yn gyfyngedig pan fydd pethau'n mynd o le gyda'ch nwyddau. Mae'r rhain yn cynnwys achosion ble'r ydych chi:
Os yw pethau'n mynd o le gyda'r nwyddau yr ydych wedi eu prynu, mae gennych yr hawl i'w dychwelyd a chael pob ceiniog o'ch arian yn ôl (ad-daliad llawn). Ond, mae'r hawl hwn yn parhau am gyfnod byr iawn ar ôl i chi brynu'r nwyddau. Rydych chi'n cael amser byr i archwilio'r nwyddau ac i roi tro arnynt, ond mae'n rhaid i chi ddweud wrth y masnachwr am y nam cyn gynted ag y byddwch chi'n dod o hyd iddo.,Fe fydd i fyny i chi i brofi bod rhywbeth o'i le gyda'r nwyddau os nad yw'r masnachwr yn derbyn hyn.
Ni fyddwch yn medru cael ad-daliad llawn os ydych chi wedi:
Os nad oes hawl gennych i ad-daliad llawn am un o'r rhesymau hyn, efallai y bydd gawl gennych i gael peth o'ch arian yn ôl, neu i gael y nwyddau wedi eu hatgyweirio neu gael nwyddau eraill yn eu lle - gweler isod.
Os ydych chi'n credu bod hawl gennych i ad-daliad llawn ond mae'r masnachwr yn cynnig un o'r opsiynau eraill hyn i chi, efallai y byddwch chi am ystyried derbyn y cynnig, ond nid oes rhaid i chi. I ddarganfod beth fedrwch chi ei wneud os yw masnachwr yn gwrthod cynnig yr hyn y mae gennych hawl iddo, gweler y pennawd Sut i ddelio â phroblemau gyda nwyddau.
Os oes rhywbeth o'i le gyda'ch nwyddau ac nid oes hawl gennych i gael ad-daliad llawn, neu dydych chi ddim eisiau ad-daliad llawn, fe allwch ofyn i'r masnachwr atgyweirio'r nwyddau neu roi nwyddau eraill i chi, yn rhad ac am ddim, yn lle. Efallai na fyddwch chi'n medru cael ad-daliad llawn os ydych wedi cael y nwyddau am gyfnod rhy hir cyn sylweddoli bod yna broblem, neu cyn i'r broblem ddod i'r amlwg.
Os ewch chi â'r nwyddau yn ôl o fewn chwe mis i'w prynu, mae'n rhaid i'r masnachwr dderbyn eu bod yn ddiffygiol adeg eu gwerthu a chynnig eu hatgyweirio neu roi nwyddau eraill yn eu lle. Os nad yw'r masnachwr yn derbyn bod y nwyddau yn ddiffygiol, fe fydd yn rhaid iddo brofi hyn.
Os ydych chi wedi cael y nwyddau am fwy na chwe mis pan fydd pethau'n mynd o le, rydych chi'n dal i fedru gofyn i'r masnachwr i'w hatgyweirio neu roi nwyddau eraill yn eu lle, ond efallai y bydd yn rhaid i chi brofi eu bod nhw'n ddiffygiol adeg eu prynu os nad yw'r masnachwr yn cytuno. Fe allwch chi ofyn am atgyweirio'r nwyddau neu gael nwyddau eraill yn eu lle, ar unrhyw adeg hyd at chwe blynedd ar ôl i chi brynu'r nwyddau (pum mlynedd yn yr Alban), tra'i fod yn rhesymol iddynt fod wedi para cyhyd. Os yw pethau'n mynd o le ar ôl chwe blynedd (neu bum mlynedd yn yr Alban), nid oes hawl gennych i ofyn am atgyweiriad nac am nwyddau eraill.
Os yw'r masnachwr yn cytuno i atgyweirio'r nwyddau neu i roi nwyddau eraill i chi yn eu lle, rhaid iddo wneud hyn o fewn cyfnod rhesymol o amser, a heb achosi unrhyw anghyfleustra sylweddol i chi. Os ydych chi'n gofyn i'r masnachwr am atgyweiriad ond nid yw hyn yn ymarferol neu mae'n rhy ddrud, nid oes rhaid i'r masnachwr atgyweirio eich nwyddau, ond fe allwch ddewis cael nwyddau eraill yn eu lle. Yn yr un ffordd, os ydych chi wedi gofyn i'r masnachwr am nwyddau eraill yn lle'r nwyddau gwreiddiol ac mae hyn yn anymarferol neu'n rhy ddrud, nid oes rhaid i'r masnachwr roi nwyddau eraill yn eu lle, ond fe allwch chi ddewis eu cael wedi eu hatgyweirio yn lle.
Os nad yw'n ymarferol atgyweirio neu gynnig nwyddau eraill i chi yn lle, fe allwch ofyn am gael peth o'ch arian yn ôl, neu bob ceiniog o'ch arian. Fe allwch ofyn hefyd am gael peth o'ch arian yn ôl, neu bob ceiniog, yn yr achosion canlynol:
Fe fydd faint o arian y medrwch chi ei gael yn ôl yn dibynnu ar faint o ddefnydd yr ydych chi wedi ei gael o'r nwyddau. Fwy na thebyg y byddwch chi ond yn medru cael peth o'ch arian yn ôl yn yr achosion canlynol:-
Ond, os nad ydych chi wedi medru defnyddio'r nwyddau o gwbl, neu rydych chi wedi eu defnyddio am ychydig yn unig, a/neu nid oedd yr ymgais i'w hatgyweirio yn llwyddiannus, fwy na thebyg y byddwch chi'n medru rhoi'r nwyddau yn ôl a chael pob ceiniog o'ch arian yn ôl.
Pan fyddwch chi'n cwyno am nwyddau, efallai y bydd y masnachwr yn cynnig nodyn credyd i chi. Mae nodyn credyd yn eich galluogi chi i ddychwelyd y nwyddau a phrynu rhywbeth arall o'r un gwerth.
Os oes hawl gennych i ad-daliad, atgyweiriad, nwyddau eraill yn lle'r nwyddau gwreiddiol neu iawndal (gweler y pennawd Eich hawliau pan fydd pethau'n mynd o le) nid oes rhaid i chi dderbyn nodyn credyd yn lle, ond fe allwch ddewis gwneud hynny. Efallai hefyd y byddwch yn dewis derbyn nodyn credyd ble nad oes gennych unrhyw un o'r hawliau hyn.
Os ydych yn derbyn nodyn credyd, ni fedrwch chi newid eich meddwl yn nes ymlaen a chael ad-daliad neu iawndal, hyd yn oed os oedd hawl gennych i ad-daliad neu iawndal.
Nid oes rhaid i nodyn credyd fod ar unrhyw ffurf benodol. Gellir ei rhoi fel tocyn rhodd ac efallai hefyd y bydd amodau ynghlwm wrtho. Efallai y bydd yn rhaid i chi ei ddefnyddio o fewn cyfnod penodol.
Os ydych chi'n ystyried derbyn nodyn credyd, edrychwch ar yr amodau sydd wedi eu nodi arno a gwnewch yn siwr fod gan y masnachwr nwyddau yr ydych am eu prynu.
Ni fedrwch fynnu cael nodyn credyd, os nad yw'r masnachwr am roi un i chi.
Pan fyddwch chi'n prynu rhywbeth, efallai y bydd y masnachwr yn rhoi hawliau eraill i chi ar ben y rheiny y mae'r gyfraith yn eu rhoi i chi. Er enghraifft, mae rhai siopau yn eich gadael chi i ddychwelyd eitemau yn ystod cyfnod byr ar ôl eu prynu, hyd yn oed os nad oes unrhyw beth yn bod arnynt. Chwiliwch am unrhyw beth sy'n dweud wrthych am yr hawliau hyn pan fyddwch chi'n prynu rhywbeth. Efallai y bydd yn golygu eich bod yn medru gofyn am eich arian yn ôl, nodyn credyd, cyfnewid yr eitem, cael eitem arall yr un peth yn ei le neu gael gostyngiad ar y pris gwerthu, er nad oes gennych yr hawl hon fel arall.
Weithiau, pan fyddwch chi'n prynu rhywbeth gan fasnachwr, fe fyddwch yn cytuno ar amod penodol ar gyfer y gwerthiant yr ydych wedi ei drafod gyda nhw fel unigolion. Efallai y bydd hwn, er enghraifft, yn ddyddiad arbennig ar gyfer derbyn yr eitem neu eich bod yn cael yr eitem mewn lliw penodol. Mae gennych yr hawl i ddisgwyl i'r masnachwr gadw at yr amod hwn. Os nad ydynt yn gwneud hyn efallai y byddwch yn medru gofyn am eich arian yn ôl, cyfnewid yr eitem neu gael eitem arall yr un peth yn ei lle, neu ostyngiad ar y pris gwerthu.
Am fwy o wybodaeth ar sut i ddelio gyda masnachwr pan fydd problem gennych, gweler y pennawd Sut i ddelio â phroblem gyda nwyddau.
Gyda thelerau cytundeb annheg mae yna amod safonol mewn cytundeb gwerthu sy'n golygu bod y cytundeb yn annheg i'r cwsmer. Amodau safonol yw'r rheiny y mae'r masnachwr wedi eu llunio ymlaen llaw, nid y rhai yr ydych chi'n eu trafod yn unigol pan fyddwch chi'n penderfynu a ydych chi am brynu rhywbeth. Os oes cytundeb ysgrifenedig gennych, mae'r amodau safonol yn y print bach.
Mae enghreifftiau o amodau annheg yn cynnwys cytundeb a ysgrifennwyd mewn ffordd fel nad ydych yn medru ei ddeall, neu amodau sy'n ceisio cymryd eich hawliau i hawlio gan y masnachwr oddi arnoch os yw nwyddau'n ddiffygiol. Os oes unrhyw amheuaeth ynghylch ystyr amod mewn cytundeb, dylid penderfynu o blaid y cwsmer.
Os oes problem gennych gyda chytundeb neu os ydych yn credu bod yna amod annheg yn eich cytundeb, fe allwch gael mwy o gyngor a gwybodaeth gan eich canolfan Cyngor ar Bopeth leol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Mae’n anghyfreithlon gwahaniaethu yn erbyn rhywun pan fyddan nhw’n prynu nwyddau. Mae gwahaniaethu yn medru cynnwys, er enghraifft, gwahaniaethu oherwydd eich rhyw, rhywioldeb, crefydd, hil neu anabledd.
Am fwy o wybodaeth ynghylch gwahaniaethu, porwch drwy ein tudalennau Gwahaniaethu.
Os ydych chi'n credu bod rhywun sy'n gwerthu nwyddau wedi gwahaniaethu yn eich erbyn, dylech ofyn am help cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf. Fe allwch hefyd gwyno i Cyswllt Defnyddwyr Cymru – gweler y pennawd Help pellach am fanylion.
Os ydych chi wedi prynu nwyddau peryglus neu ddiffygiol, efallai eu bod wedi achosi difrod i’ch eiddo neu anaf personol i chi neu i rywun arall.
Os ydych yn gwybod bod masnachwr yn gwerthu nwyddau peryglus neu anniogel neu os oes gan wneuthuriwr gynnyrch anniogel ar y farchnad, dylech gwyno i Cyswllt Defnyddwyr Cymru – gweler y pennawd Help pellach am fanylion.
Fe fyddwch yn medru hawlio iawndal am nwyddau anniogel sydd wedi achosi difrod neu anaf personol. Os oeddech wedi prynu’r nwyddau eich hun, fe fyddwch yn medru hawlio iawndal oddi wrth y masnachwr neu’r gwneuthurwr. Os nad chi sydd wedi prynu’r nwyddau eich hun, yna dim ond wrth y gwneuthurwr y medrwch chi hawlio iawndal, ac nid y masnachwr. Efallai y bydd yn rhaid i chi fynd i’r llys i geisio cael iawndal – gweler y pennawd Sut i ddelio gyda phroblem gyda nwyddau.
Fe fyddwch hefyd yn medru dweud wrth eich Adran Safonau Masnach leol am unrhyw nwyddau peryglus neu anniogel - gweler yr adran ar Ddweud wrth Safonau Masnach am y masnachwr, o dan y pennawd Sut i ddelio â phroblem gyda nwyddau.
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth am nwyddau peryglus, gweler Diogelwch yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Os ydych chi am hawlio iawndal am anaf personol neu ddifrod i eiddo, mae hyn yn medru bod yn faes cyfreithiol cymhleth ac efallai y bydd angen cyngor arbenigol arnoch. Mae eich canolfan Cyngor ar Bopeth leol yn medru helpu. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Mae'r ffordd y mas masnachwr yn hysbysebu yn medru bod yn drosedd. Dyma enghreifftiau o arferion hysbysebu sy'n medru bod yn erbyn y gyfraith:
Yn yr holl achosion hyn, efallai y bydd masnachwr yn ymddwyn yn annheg ac efallai y bydd yn euog o drosedd. Mae'n bosib i chi ddweud wrth Gyswllt Defnyddwyr amdanynt - edrychwch o dan y pennawd Help pellach am fanylion cyswllt. Neu cysylltwch â'r Awdurdod Safonau Hysbysebu (yr ASA). Mae yna wybodaeth ddefnyddiol ar eu gwefan: www.asa.org.uk.
Pan fydd masnachwr yn gwerthu nwyddau i chi, efallai y bydd hefyd yn cynnig gwarant neu waranti i chi. Fe all hyn fod yn rhad ac am ddim, neu efallai y bydd yn codi tâl arnoch amdano. Fel rheol gyffredinol, mae gwarantau fel arfer yn cael eu rhoi yn rhad ac am ddim, ond fel arfer mae'n rhaid i chi dalu am waranti.
Nid oes gofyn i fasnachwyr gynnig gwarant neu waranti i chi yn ôl y gyfraith.
Yn aml, mae gan warantau neu warantïau amodau a thelerau ynghlwm wrthynt ac mae'r hyn y maen nhw'n ei gynnig i chi yn gyfyngedig. Ond, efallai y byddan nhw'n cynnig mwy o ddiogelwch i chi yn ychwanegol at eich hawliau defnyddiwr eraill. Maen nhw'n medru golygu eich bod yn cael nwyddau eraill yn lle'r nwyddau diffygiol neu eu bod yn cael eu hatgyweirio, neu eich bod yn cael gwaith diffygiol wedi ei unioni pan fydd eich hawliau defnyddiwr eraill ddim yn berthnasol mwyach.
Efallai y bydd yn haws i chi hawlio ar warant neu waranti os yw'r masnachwr yn gwrthod rhoi'r hyn yr ydych chi'n gofyn amdano. Maen nhw hefyd yn medru bod yn ddefnyddiol iawn os yw'r masnachwr wedi mynd allan o fusnes.
Os ydych chi wedi prynu nwyddau mewn gwerthiant o bell (dros y rhyngrwyd neu dros y ffôn, er enghraifft) efallai y bydd yn fwy hwylus i chi hawlio ar y warant neu'r waranti.
Mae'n rhaid bod gwarantau a geir yn rhad ac am ddim gyda nwyddau wedi eu hysgrifennu mewn Saesneg clir a rhaid eu bod ar gael i chi gael eu gweld. Mae amodau'r warant yn rhwymo'n gyfreithiol.
Os yw masnachwr yn gwerthu warantïau estynedig (weithiau, gelwir y rhain yn gytundebau gwasanaeth) ar gyfer nwyddau trydanol i'r cartref - er enghraifft cyfrifiaduron, stereos, oergelloedd neu beiriannau tostio - mae'n rhaid iddynt ddangos pris y waranti ochr yn ochr â'r nwyddau. Fe allwch ofyn i fasnachwr roi dyfynbris ysgrifenedig i chi am bris waranti ac mae'n rhaid iddo nhw gadw at y pris hwn o dan y gyfraith os ydych yn mynd yn ôl i brynu'r waranti ar ôl i chi brynu'r nwyddau. Mae'n rhaid i chi wneud hyn o fewn 30 diwrnod i'r dyddiad y prynwyd y nwyddau. Mae'n rhaid i'r masnachwr hefyd ddweud wrthych am eich hawl i brynu waranti o rywle arall a bod posibilrwydd fod yr eitem drydanol a brynwyd eisoes yn dod o dan eich yswiriant cynnwys y cartref chi. Os ydych chi'n dewis prynu'r waranti gan y masnachwr, mae gennych yr hawl i ganslo o fewn 45 diwrnod a chael ad-daliad llawn, tra nad ydych chi wedi hawlio. Os ydych chi wedi hawlio ar y waranti, rydych chi'n dal i fedru canslo a chael ad-daliad pro-rata ar unrhyw adeg hyd nes diwedd y cytundeb gwasanaeth.
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth am warantau, gweler Gwarantau yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Os ydych chi wedi cael dyddiad ar gyfer derbyn eich nwyddau, yna rhaid i chi dderbyn eich nwyddau erbyn y dyddiad hwn. Os nad ydych yn eu derbyn, yna fe fydd y masnachwr wedi torri ei gytundeb gyda chi ac mae gennych yr hawl i ofyn am iawndal.
Os nad ydych wedi cael dyddiad iawn ar gyfer derbyn eich nwyddau, yna ni fyddwch yn medru hawlio iawndal. Ond, os ydych yn credu eich bod wedi aros am amser rhesymol ac nid yw'r nwyddau wedi cyrraedd o hyd, dylech ysgrifennu at y masnachwr, yn rhoi dyddiad cadarn ar gyfer derbyn y nwyddau. Yr enw ar hyn yw 'dweud bod amser yr hanfodol' neu, yn Saesneg, 'making time of the essence'. Os nad yw'r masnachwr yn cadw at y dyddiad hwn, fe fyddwch yn medru hawlio iawndal.
Os ydych wedi prynu eich nwyddau o bell, er enghraifft trwy gatalog neu dros y rhyngrwyd, fe fydd eich hawliau'n wahanol. Am fwy o wybodaeth, gweler y pennawd Gwerthu o bell.
Pan fyddwch yn hawlio iawndal am dderbyn eich nwyddau'n hwyr, efallai y bydd y masnachwr yn cynnig swm penodol o arian i chi. Ond, fe fyddwch yn medru hawlio'n ychwanegol am golledion eraill ar ben hyn, fel y gost o gymryd diwrnod i ffwrdd o'r gwaith tra'ch bod yn aros am nwyddau sydd heb gyrraedd.
Yn ogystal â hawlio iawndal, fe fyddech hefyd â hawl i ganslo eich archeb a chael eich arian yn ôl. Ond, os nad yw'r masnachwr yn cytuno i hyn, efallai y bydd yn rhaid i chi fynd i'r llys i geisio cael eich arian yn ôl. Am fwy o wybodaeth, gweler y pennawd Sut i ddelio â phroblem gyda nwyddau.
Pan fyddwch yn derbyn nwyddau, mae gennych yr hawl i'w harchwilio'n ofalus a sicrhau eu bod nhw'n foddhaol. Dylech gwyno ar unwaith i'r masnachwr os ydych yn dod o hyd i nam neu os nad ydych yn credu eu bod yn cyfateb â'r disgrifiad a gawsoch pan brynoch y nwyddau.
Os ydych yn gweld bod rhywbeth o'i le pan fydd y cwmni sydd wedi cludo'r nwyddau atoch wedi mynd, rydych chi'n dal i fedru cwyno i'r masnachwr. Mae hyn yn berthnasol hyd yn oed os ydych wedi llofnodi nodyn danfon. Pan fyddwch chi'n llofnodi nodyn danfon, y cyfan yr ydych chi'n ei gydnabod yw eich bod chi wedi derbyn y nwyddau. Nid yw hyn yn cael gwared ar eich hawl i gwyno os ydych yn darganfod yn nes ymlaen bod rhywbeth o'i le gyda'r nwyddau, er, dylech wneud hyn cyn gynted â phosib- gweler y pennawd Eich hawliau pan fydd pethau'n mynd o le.
Os difrodwyd y nwyddau yn ystod y daith dylech gwyno i'r masnachwr sydd wedi eu gwerthu i chi. Cyfrifoldeb y masnachwr, ac nid y cwmni cludo, yw'r nwyddau hyd nes yr amser y maen nhw'n eich cyrraedd chi.
Weithiau mae masnachwr yn ceisio codi tâl ar bobl am nwyddau nad ydynt wedi eu harchebu. Mae hyn yn erbyn y gyfraith. Mae'n medru digwydd pan fydd masnachwr yn anfon hysbyseb atoch am nwyddau ac yn cynnwys dogfen sy'n edrych fel anfoneb, i roi'r argraff eich bod eisoes wedi archebu'r nwyddau a bod angen i chi dalu nawr. Mae hefyd yn medru digwydd pan fyddwch yn derbyn nwyddau nad ydych wedi eu harchebu ac mae'r masnachwr yn mynnu taliad ar unwaith neu'n gofyn i chi anfon y nwyddau yn ôl. Os yw hyn yn digwydd i chi, dylech ddweud wrth Cyswllt Defnyddwyr am y masnachwr - gweler y pennawd Help pellach am fanylion cyswllt. Ni ddylech dalu ceiniog i'r masnachwr.
Os ydych chi'n prynu nwyddau gan fasnachwr heb gyswllt wyneb-yn-wyneb gyda nhw, gelwir hyn yn werthu o bell. Mae enghreifftiau o werthu o bell yn cynnwys nwyddau sy'n cael eu prynu:
Os ydych chi'n prynu nwyddau yn unrhyw un o'r dulliau hyn, mae gennych hawliau ar ben y rheiny sydd gennych pan fyddwch chi'n prynu nwyddau mewn siop. Y pwysicaf o'r rhain yw'r hawl i gyfnod 'oeri'. Mae hwn yn rhoi'r hawl i chi i ganslo eich archeb o fewn saith niwrnod gwaith, heb orfod talu unrhyw beth. Mae'n rhaid i'r masnachwr ddweud wrthych am yr hawl hwn pan fyddwch chi'n archebu. Mae'r hawliau ychwanegol eraill sydd gennych pan fyddwch chi'n gwerthu o bell yn cynnwys yr hawl:
Os ydych yn defnyddio cerdyn credyd i brynu nwyddau yn unrhyw un o'r ffyrdd hyn, rydych chi hefyd yn cael eich diogelu'n arbennig yn erbyn y defnydd twyllodrus o fanylion eich cerdyn credyd.
Os na fydd y masnachwr yn gadael llonydd i chi ac mae'n parhau i gysylltu â chi pan fyddwch wedi dweud wrtho am beidio, efallai y bydd yn euog o drosedd. Dylech ddweud wrth Cyswllt Defnyddwyr - gweler y pennawd Help pellach am fanylion cyswllt.
Am fwy o wybodaeth ar sut i ddatrys problemau gyda nwyddau diffygiol a brynir ar gredyd, gweler Credyd.
Mae E-fasnach yn golygu eich bod chi'n prynu nwyddau yn electronig. Mae prynu nwyddau dros y rhyngrwyd, trwy neges testun neu ffôn symudol yn enghreifftiau o e-fasnach. Pan fyddwch chi'n prynu nwyddau gan ddefnyddio e-fasnach, mae gennych yr un hawliau â phan fyddwch chi'n prynu mewn siop neu o bellter, ond mae'n rhaid i'r masnachwr hefyd roi peth gwybodaeth ychwanegol i chi. Mae hyn yn berthnasol os ydych chi'n defnyddio e-fasnach i brynu nwyddau yn y Deyrnas Gyfunol neu yn unrhyw le arall yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae'n rhaid i'r masnachwr:
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth am eich hawliau pan fyddwch chi'n prynu nwyddau o bell, gweler Siopa o'ch cartref, a Prynu dros y rhyngrwyd yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Os ydych chi angen cyngor ynghylch pwrcas yr ydych wedi ei wneud o bell, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Mae gwerthu ar stepen eich drws yn golygu eich bod yn prynu rhywbeth gan rywun wyneb-yn-wyneb ond i ffwrdd o’r safle masnachu - er enghraifft, gartref neu gan berson gwerthu yn eich gweithle. Os ydych chi’n prynu rhywbeth ar stepen eich drws, yna yn ogystal â’r hawliau arferol sydd gennych pan fyddwch chi’n prynu o siop, mae gennych yr hawl hefyd i ‘gyfnod oeri’ saith niwrnod. Er mwyn cael yr hawl hwn, mae’n rhaid i’r nwyddau yr ydych yn eu prynu gostio dros £35. Nid oes gwahaniaeth a ydych wedi gwahodd y person sy'n gwerthu i alw yn eich cartref neu weithle ai peidio.
Mae'r cyfnod oeri yn rhoi saith niwrnod i chi ble fyddwch chi'n medru newid eich meddwl a chanslo eich archeb, heb orfod talu unrhyw beth. Mae'n rhaid i'r person gwerthu ddweud wrthych fod yr hawl hyn gennych, yn ysgrifenedig, pan fyddwch chi'n gosod eich archeb. Os nad ydyn nhw'n gwneud hyn, fe fyddwch chi'n medru canslo eich archeb ar unrhyw adeg a chael eich arian yn ôl - hyd yn oed os yw hyn ar ôl saith niwrnod. Os nad yw masnachwr yn dweud wrthych am eich hawl i ganslo archeb a wneir mewn gwerthiant stepen ddrws, dylech gwyno i Cyswllt Defnyddwyr Cymru – gweler y pennawd Help pellach.
Os ydych wedi gofyn yn ysgrifenedig am gael nwyddau cyn diwedd y cyfnod oeri, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu pris rhesymol am y nwyddau hynny, hyd yn oed os ydych yn canslo'r cytundeb o fewn y cyfnod oeri. Mae hyn yn berthnasol i nwyddau nad oes modd eu dychwelyd i'r masnachwr yn rhesymol, er enghraifft am eich bod wedi eu defnyddio neu am eu bod wedi eu gwneud yn arbennig i chi.
Os yw masnachwr yn dod i'ch cartref ac yn anwybyddu eich cais iddo adael neu i beidio â dod yn ôl, efallai y bydd yn troseddu. Mae hefyd yn erbyn y gyfraith os ydyw'n parhau i gysylltu â chi o bell, er enghraifft, dros y ffôn neu drwy'r e-bost. Dylech ddweud wrth Cyswllt Defnyddwyr amdano - gweler y pennawd Help pellach am eu manylion cyswllt.
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth am eich hawliau i ganslo cytundeb a wneir mewn gwerthiant ar eich stepen ddrws, gweler Prynu ar eich stepen drws yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Hyd yn oed os nad oes hawl gennych i ganslo eich archeb, neu os ydych chi am ganslo ar ôl saith niwrnod, efallai y bydd y masnachwr yn dal i gytuno i'w ganslo. Ond, fe fyddai hawl ganddo i godi tâl canslo, neu i gadw eich blaendal.
Os ydych chi’n cofrestru i gael credyd i brynu nwyddau yn eich cartref eich hun, mae hawl gennych i dynnu nôl o’r cytundeb credyd o fewn 14 diwrnod. Rhaid i chi ddweud wrth y benthyciwr eich bod chi’n tynnu nôl o’r cytundeb. Gelwir hyn yn rhoi rhybudd. Mae’n well rhoi’r rhybudd yn ysgrifenedig a’i anfon trwy’r post wedi’i gofnodi os yn bosib. Cofiwch gadw copi ar gyfer eich cofnodion personol chi. Rydych hefyd yn medru rhoi rhybudd llafar. Efallai y bydd angen i chi wneud hyn os yw’r 14 diwrnod bron ar ben. Os ydych yn rhoi rhybudd ar lafar, sicrhewch eich bod yn cadw cofnod o’r dyddiad a’r amser a’r person y buoch yn siarad ag ef/hi a dilynwch hyn i fyny yn ysgrifenedig.
Os ydych chi angen cyngor ar sut i ganslo cytundeb am nwyddau a brynwyd i ffwrdd oddi wrth safle masnachu, dylech ofyn am help cynghorydd profiadol, er enghraifft mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Os yw'r nwyddau yr ydych wedi eu prynu gan fasnachwr yn ail law neu'n nwyddau eilaidd ('seconds'), mae gennych yr un hawliau â phetai'r nwyddau'n newydd - gweler y pennawd Eich hawliau cyfreithiol pan fyddwch chi'n prynu nwyddau. Ond, os oes rhywbeth yn mynd o'i le, fe fydd angen i chi ystyried y pris a dalwyd amdanynt wrth benderfynu a ydych chi'n disgwyl i'r masnachwr unioni'r cam. Hefyd, ni ddylech ddisgwyl i'r nwyddau fod o ansawdd perffaith, a dylai fod gennych ddisgwyliadau is o ran eu perfformiad.
Os ydych chi'n prynu nwyddau gan fasnachwr tramor, er enghraifft pan fyddwch chi ar eich gwyliau, fel arfer fe fydd eich hawliau yn dibynnu ar gyfreithiau'r wlad ble prynoch chi'r nwyddau.
Os ydych chi’n prynu nwyddau ar y rhyngrwyd gan werthwr sydd wedi'i leoli mewn gwlad arall yn yr Undeb Ewropeaidd(UE), efallai y bydd gennych yr un hawliau cyfreithiol â phetaech wedi prynu'r nwyddau yn y Deyrnas Gyfunol.
I ddarganfod mwy am brynu nwyddau yng ngwledydd eraill yr UE, ewch at wefan Defnyddwyr Ewropeaidd y Deyrnas Unedig, www.ukecc.net. Mae Canolfan Defnyddwyr Ewropeaidd y Deyrnas Unedig hefyd yn medru eich helpu i gwyno am nwyddau a brynwyd gan fasnachwr mewn gwlad arall yn yr UE. Mae gwybodaeth ynglyn â hyn ar eu gwefan.
Yng Nghymru a Lloegr, gellir cael gwybodaeth am nwyddau a brynwyd gan werthwr mewn gwlad arall yn yr UE o dan y pennawd Prynu nwyddau a gwasanaethau yn Ewrop yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Mae ymddygiad ymosodol gan fasnachwr yn medru bod yn erbyn y gyfraith ac mae'n bosib y ceir y masnachwr yn euog o drosedd. Mae ymddygiad ymosodol sy'n medru bod yn erbyn y gyfraith yn achos ble mae'r masnachwr yn eich poeni neu'n rhoi pwysau arnoch i wneud penderfyniad gwahanol ynghylch prynu rhywbeth. Mae hyn yn medru bod yn bwysau corfforol neu'n bwysau seicolegol. Mae'r ffactorau i'w hystyried wrth benderfynu a yw masnachwr wedi ymddwyn yn ymosodol yn cynnwys:
Un enghraifft o ymddygiad ymosodol yw ble mae rhywun yn dod i'ch drws ac yn rhoi pwysau arnoch i dalu arian yn y fan a'r lle am atgyweiriadau, ac yn eich gorfodi i fynd i'r 'twll yn y wal' agosaf i dynnu arian.
Os ydych yn credu bod masnachwr yn ymddwyn yn ymosodol, dylech ddweud wrth Cyswllt Defnyddwyr amdano - gweler y pennawd Help pellach am fanylion cyswllt.
Os ydych chi'n prynu nwyddau gan unigolyn preifat, er enghraifft, trwy hysbyseb mewn papur newydd neu ffenestr siop, neu mewn gwerthiant cefn car, ychydig iawn o hawliau cyfreithiol sydd gennych. Ond, os yw'r gwerthwr yn rhoi disgrifiad o'r nwyddau, mae'n rhaid iddynt gyfateb â'r disgrifiad a roddwyd. Os nad yw'ch nwyddau'n cyfateb â'r disgrifiad a roddwyd, efallai y bydd hawl gennych i iawndal. Efallai hefyd y bydd hawl gennych i iawndal os ydych chi wedi prynu car sydd ddim yn addas i'w ddefnyddio ar yr heol gan werthwr preifat, ac mae hyn wedi achosi anaf i rywun. Ond, efallai y bydd yn arbennig o anodd cael iawndal gan werthwr preifat.
Os ydych wedi prynu car sydd ddim yn addas ar gyfer yr heol – dylech gwyno i Cyswllt Defnyddwyr Cymru – gweler y pennawd Help pellach am fanylion cyswllt.
Weithiau, mae pobl sy’n gwerthu nwyddau fel rhan o’u busnes yn ceisio rhoi’r argraff eu bod nhw’n werthwr preifat er mwyn osgoi eu cyfrifoldebau cyfreithiol i’w cwsmeriaid. Mae hyn yn drosedd. Os ydych chi’n amau nad yw’r person yr ydych wedi prynu nwyddau ganddo yn werthwr preifat, dylech gwyno i Cyswllt Defnyddwyr Cymru – gweler y pennawd Help pellach am fanylion cyswllt.
Fe all eich canolfan Cyngor ar Bopeth lleol roi mwy o gyngor i chi ynghylch hawlio yn erbyn gwerthwr preifat. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Yng Nghymru a Lloegr, rydych chi'n medru cael mwy o wybodaeth am eich hawliau cyfreithiol pan fyddwch chi'n prynu nwyddau gan unigolyn preifat o werthiant cefn car a gwerthiant preifat yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Pan fyddwch chi'n prynu nwyddau mewn ocsiwn, fe fydd eich hawliau'n dibynnu a yw'r nwyddau yn newydd neu'n ail law, ac a yw'r gwerthwr yn fasnachwr neu'n unigolyn preifat. Y gwerthwr fydd perchennog gwreiddiol y nwyddau, ac nid yr arwerthwr. Efallai y bydd eich hawliau hefyd yn dibynnu a ydych chi wedi cael y cyfle i fynd i'r ocsiwn yn bersonol.
Os ydych chi'n prynu nwyddau newydd mewn ocsiwn gan fasnachwr, fe fydd gennych yr un hawliau cyfreithiol ag y byddai gennych petaech wedi eu prynu nhw mewn siop - gweler y pennawd Eich hawliau cyfreithiol pan fyddwch chi'n prynu nwyddau.
Os ydych chi'n prynu nwyddau newydd mewn ocsiwn gan werthwr preifat, fe fydd gennych lai o hawliau cyfreithiol. Fe fydd gennych yr un hawliau â'r rheiny a ddisgrifir o dan y pennawd Prynu nwyddau gan werthwr preifat.
Os ydych chi'n prynu nwyddau ail law o ocsiwn ac nid ydych yn cael cyfle i fynd i'r ocsiwn yn bersonol, er enghraifft ocsiwn ar y rhyngrwyd, fe fydd eich hawliau'n dibynnu a yw'r gwerthwr yn fasnachwr neu'n unigolyn preifat.
Os yw'r gwerthwr yn fasnachwr, fe fydd gennych yr un hawliau cyfreithiol â petaech wedi prynu'r nwyddau mewn siop - gweler y pennawd Eich hawliau cyfreithiol pan fyddwch chi'n prynu nwyddau.
Os yw'r gwerthwr yn unigolyn preifat, fe fydd gennych yr un hawliau â'r rheiny a ddisgrifir o dan y pennawd Prynu nwyddau gan werthwr preifat.
Os ydych chi'n prynu nwyddau ail law o ocsiwn yr ydych yn mynd iddo'n bersonol (neu'n cael cyfle i fynd yn bersonol), efallai na fydd unrhyw hawliau cyfreithiol gennych o gwbl. Fe fydd hyn yn wir os ydych yn cael gwybod nad yw'ch hawliau cyfreithiol yn berthnasol neu os yw nwyddau'n cael eu gwerthu 'fel yr ydych yn eu gweld' yn unig. Fe allai'r wybodaeth hyn fod yng nghatalog yr ocsiwn neu wedi'i arddangos ar hysbysiad. Fe all yr arwerthwr ddweud nad yw'ch hawliau cyfreithiol yn berthnasol, dim ond os ydyw'n rhesymol gwneud hynny.
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth am brynu nwyddau mewn ocsiwn, gweler Prynu mewn ocsiwn yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Os ydych chi'n prynu nwyddau ar gyfer eich busnes, efallai na fydd yr hawliau cyfreithiol sydd gennych fel arfer fel defnyddiwr preifat yn berthnasol.
Os oes problem gennych gyda nwyddau yr ydych wedi eu prynu ar gyfer eich busnes ac nid ydych yn siwr beth yw eich hawliau, efallai y bydd angen i chi gael cyngor arbenigol. Efallai y bydd canolfan Cyngor ar Bopeth yn medru eich helpu i ddod o hyd i arbenigwr perthnasol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.
Os ydych yn cael nwyddau fel rhodd ac maen nhw’n ddiffygiol, ddim yn cyfateb â’u disgrifiad neu ddim yn addas at y diben yr ydych wedi eu prynu, y person a’u prynodd ddylai gwyno. Ond, fe allwch chi gwyno i’r masnachwr eich hun, tra bod y person a brynodd y nwyddau i chi wedi dweud wrth y masnachwr, adeg eu prynu, eu bod yn mynd i roi'r nwyddau i chi.
Yn ddelfrydol, dylai eich enw fod wedi'i ysgrifennu ar y dderbynneb, anfoneb neu gerdyn gwarant fel prawf mae eich nwyddau chi ydynt. Os trefnwyd danfon y nwyddau i chi, yn hytrach na'r person s'u prynodd i chi, fe fyddwch yn medru defnyddio hyn fel prawf hefyd.
Os oes problem gennych gyda nwyddau, yn gyntaf ymchwiliwch i weld pa hawliau sydd gennych a phenderfynwch beth yr ydych chi am i'r gwerthwr wneud am y peth. Er enghraifft, efallai y byddwch chi eisiau ad-daliad, atgyweiriad, nwyddau eraill yn eu lle neu iawndal. Neu efallai y byddwch chi eisiau nodyn credyd neu i hawlio ar waranti gwneuthurwr.
Yna, fe fydd angen i chi gysylltu â'r masnachwr i gyflwyno eich achos. Os ydych yn cysylltu â'r gwerthwr yn gynnar yn y broses ac yn paratoi eich achos yn dda, mae eich trafodaethau yn fwy tebygol o lwyddo. Os ydych yn gofyn am ad-daliad llawn, rhaid i chi gysylltu â'r masnachwr cyn gynted â phosib ar ôl prynu'r nwyddau, neu efallai y byddwch yn colli eich hawl i gael eich arian yn ôl (gweler y pennawd Eich hawliau pan fydd pethau'n mynd o le).
Dylech gasglu'r holl wybodaeth sydd angen arnoch i wneud eich cwyn at ei gilydd. Fe allai hyn gynnwys:
Pan fyddwch chi wedi casglu cymaint o wybodaeth ag y gallwch, ewch â’r nwyddau yn ôl i’r man y prynwyd hwy gyda’ch prawf pwrcasu, a gofynnwch am gael siarad â’r rheolwr neu’r perchennog. Esboniwch eich problem yn dawel ond yn gadarn, a dywedwch beth yr ydych chi am iddyn nhw wneud am y peth. Rhowch derfyn amser ar gyfer sortio’r broblem. Os yw’r gwerthwr am anfon y nwyddau at y gwneuthurwr i’w harchwilio, gofynnwch faint o amser fydd hyn yn ei gymryd. Rhaid i’r nwyddau gael eu dychwelyd o fewn cyfnod rhesymol o amser. Os ydych chi’n gofyn am ad-daliad llawn, eglurwch yn glir nad ydych am iddynt wneud unrhyw atgyweiriadau heb i chi gytuno iddynt. Mae nifer o arferion annheg gan fasnachwr yn erbyn y gyfraith. Mae'n bosib i chi ddweud, os na fydd y broblem yn cael ei datrys yn foddhaol, y byddwch yn dweud wrth Cyswllt Defnyddwyr am y masnachwr ac efallai y byddan nhw'n cymryd camau yn erbyn y masnachwr.
Efallai y byddai'n well gennych ysgrifennu at y masnachwr neu eu ffonio nhw, yn lle siarad â nhw'n bersonol. Os ydych yn cwyno dros y ffôn neu'n bersonol, dylech ddilyn hyn gyda llythyr bob tro, hyd yn oed os nad yw eich trafodaethau wedi dwyn ffrwyth.
Anfonwch lythyr neu e-bost at y person a werthodd y nwyddau i chi a chadwch gopi. Os oes cyfeiriad prif swyddfa gan y masnachwr, anfonwch gopi o'ch llythyr yno. Os ydych wedi prynu'r nwyddau ar gredyd, anfonwch gopi o'ch llythyr at y cwmni credyd.
Am fwy o wybodaeth ynghylch sut i ddatrys problem gyda nwyddau a brynwyd ar gredyd, gweler y pennawd Dwyn achos yn erbyn benthyciwr credyd ynghylch problem gyda nwyddau.
Dylai'ch llythyr neu e-bost gynnwys cymaint o wybodaeth ag sy'n bosib, a chopïau o unrhyw waith papur perthnasol gan gynnwys prawf pwrcasu, os oes gennych brawf o'r fath. Dylai hefyd nodi beth yr ydych chi am i'r masnachwr ei wneud am y broblem.
Dylech roi dyddiad cadarn i'r masnachwr ar gyfer derbyn ymateb. Fel arfer, dylai'r dyddiad yr ydych yn ei roi fod yn saith i bedwar-diwrnod-ar-ddeg ar ôl i chi anfon y llythyr.
Os yw'r masnachwr yn gwrthod sortio'ch problem, ysgrifennwch atynt eto, gan ailddatgan eich cwyn a sôn am unrhyw gamau gweithredu sydd wedi eu cymryd yn barod. Os ydych wedi prynu'r nwyddau ar gredyd, dylech anfon copi o'r llythyr hwn at y cwmni credyd. Dywedwch eich bod yn mynd i roi pedwar diwrnod ar ddeg iddynt i sortio'r broblem neu y byddwch yn ystyried cymryd camau cyfreithiol. Anfonwch eich llythyr gyda phost wedi'i gofnodi ac anfonwch gopi at y brif swyddfa. Gwnewch yn siwr eich bod yn cadw copi o unrhyw ohebiaeth.
Efallai na fydd y masnachwr yn sortio'ch problem yn y ffordd yr ydych wedi gofyn iddo, ond efallai y bydd yn cynnig ateb arall i chi yn lle. Fe allech hefyd geisio awgrymu opsiynau eraill eich hun. Dylech feddwl yn ofalus a oes yna ateb arall sy'n dderbyniol i'r ddau ohonoch. Byddwch yn realistig ynghylch yr hyn yr ydych yn fodlon ei dderbyn. Os nad oes dewis gennych ond mynd i'r llys yn y pendraw i geisio cael yr hyn yr ydych ei eisiau neu'r hyn y mae gennych hawl iddo, nid oes unrhyw warant y byddwch yn medru ennill eich achos, na chael gwell cynnig.
Efallai hefyd y byddwch yn medru gweld a yw'r masnachwr yn perthyn i gymdeithas fasnach. Os felly, efallai y bydd yn rhaid i'r masnachwr ddilyn cod ymarfer ar gyfer safon uwch o ofal cwsmer. Os nad yw'r masnachwr yn dilyn y cod ymarfer, efallai y bydd y gymdeithas yn medru rhoi pwysau arno i sortio'ch problem.
Hefyd, efallai y bydd y gymdeithas fasnach yn cynnig gwasanaeth cymodi neu gyflafareddiad ac efallai y bydd hyn yn eich helpu chi a'r masnachwr i ddod o hyd i ateb derbyniol. Fel arfer, mae cymodi yn rhad ac am ddim ac fel arfer, os nad ydych yn fodlon gyda'r canlyniad, ni fydd yn eich atal rhag cymryd camau cyfreithiol. Fel arfer, rhaid talu am gyflafareddiad ac mae'n rhwymo'n gyfreithiol ar y ddwy ochr. Dylech ofyn i'ch masnachwr os yw'n perthyn i gymdeithas ac, os ydyw, i roi'r manylion cyswllt i chi. Am fanylion rhai cymdeithasau masnach, gweler y pennawd Help pellach.
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth ynghylch defnyddio gwasanaeth cymodi neu gyflafareddiad i ddatrys eich problem, gweler Ffyrdd eraill o ddatrys dadleuon yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr. Yn yr Alban, gweler Ffyrdd eraill o ddatrys dadleuon yn y Ffaith-daflenni i ddefnyddwyr.
Os nad yw'r trafodaethau gyda'r masnachwr yn gweithio, efallai y bydd opsiynau eraill ar gael i chi. Mae rhai o'r rhain wedi eu disgrifio isod.
Os ydych chi wedi talu am eich nwyddau ar gerdyn credyd, efallai y byddwch yn medru hawlio yn erbyn y cwmni cerdyn credyd, yn lle’r masnachwr. Rhaid bod y nwyddau wedi costio dros £100 a llai na £30,000. Fe all hyn fod yn ddefnyddiol ble mae’r masnachwr wedi mynd allan o fusnes neu nid oes arian ganddo i dalu iawndal i chi.
Hyd yn oed os ydych wedi defnyddio cerdyn debyd yn lle cerdyn credyd, neu os ydych wedi defnyddio cerdyn credyd ond mae'r nwyddau wedi costio llai na £100, efallai y byddwch yn medru defnyddio cynllun 'chargeback' eich banc. Efallai y byddwch am ofyn am 'chargeback' os ydych:
Nid yw 'chargeback' yn hawl awtomatig a dylech gysylltu â'r sefydliad/cwmni sydd wedi rhoi'r cerdyn i chi i ddarganfod a ydych yn medru hawlio o dan gynllun 'chargeback'. Er enghraifft, os ydych wedi defnyddio cerdyn credyd (ar gyfer nwyddau sy'n costio llai na £100) neu gerdyn debyd a gyhoeddwyd gan Visa, rydych yn medru ceisio o dan gynllun 'chargeback' Visa. Rhaid hawlio o dan y cynllun hwn o fewn 120 diwrnod.
Am fwy o wybodaeth ar sut i ddatrys problemau gyda nwyddau diffygiol a brynwyd ar gredyd, gweler Credyd.
Os oes rhywbeth yn bod gyda’ch nwyddau ac rydych wedi eu prynu ar gredyd, efallai y byddwch yn medru hawlio iawndal gan y benthyciwr credyd, yn hytrach na’r masnachwr a werthodd y nwyddau i chi.
Mae hyn yn medru bod yn arbennig o ddefnyddiol ble mae busnes y masnachwr wedi mynd i’r wal neu nid oes arian ganddo i’ch digolledu chi.
Mae yna ddau lwybr posib efallai y byddwch yn medru eu dilyn i hawlio iawndal gan y benthyciwr credyd:
Os yw’r nwyddau’n costio mwy na £100 ond llai na £30,000
Os yw’r nwyddau’n costio mwy na £100 ond llai na £30,000, fe fyddwch yn medru dwyn achos o atebolrwydd cyfartal gyda:
Nid ydych yn medru dwyn achos o atebolrwydd cyfartal os ydych wedi prynu eich nwyddau ar hur-bwrcais neu werthiant amodol.
Os ydych yn dwyn achos o atebolrwydd cyfartal am nwyddau sy’n costio llai na £30,000, fe fyddwch yn medru dwyn achos yn erbyn y benthyciwr credyd yn lle’r masnachwr neu ddwyn achos yn erbyn y ddau ar y cyd. Nid oes angen i chi geisio dwyn achos yn erbyn y masnachwr yn gyntaf.
Am fwy o wybodaeth ynghylch hur-bwrcais a gwerthiant amodol, gweler Hur-bwrcais a gwerthiant amodol.
Os yw’r nwyddau’n costio mwy na £30,000
Ar gyfer nwyddau a brynwyd ar gredyd ar ôl 1 Chwefror 2011, efallai y byddwch yn medru dwyn achos o atebolrwydd cyfartal yn erbyn y benthyciwr credyd hyd yn oed os oeddent nhw wedi costio mwy na £30,000.
Nid ydych yn medru dwyn achos o atebolrwydd cyfartal os oedd y nwyddau wedi costio mwy na £30,000 a chithau wedi eu prynu cyn y dyddiad hwn.
Mae yna nifer o amodau y mae’n rhaid i chi eu bodloni. Mae rhai o’r rhain yn wahanol i’r amodau sy’n berthnasol i achosion yn ymwneud â nwyddau o lai na £30,000.
Cyn i chi gyflwyno achos i’r benthyciwr credyd, rhaid eich bod chi wedi ceisio dwyn achos gyda’r masnachwr a werthodd y nwyddau i chi yn gyntaf. Fe fyddwch yn medru mynd at y benthyciwr credyd dim ond unwaith fyddwch chi wedi ceisio mynd at y masnachwr ac:
Rhaid bod yr amodau canlynol hefyd yn wir:
Os yw’r benthyciwr yn gwrthod eich digolledu chi o dan achos o atebolrwydd cyfartal, fe fyddwch yn medru cwyno i Wasanaeth yr Ombwdsman Ariannol. Fe fyddwch hefyd yn medru cysylltu â’ch canolfan Cyngor ar Bopeth leol, neu gysylltu â Chyswllt Defnyddwyr ar 0845 404 0506.
Hyd yn oed os na fyddwch yn medru dwyn achos o atebolrwydd cyfartal, efallai y byddwch yn medru defnyddio cynllun o’r enw ‘chargeback’ y mae’ch banc neu gwmni cardiau debyd fel Visa yn ei ddefnyddio.
Efallai y byddwch am ddefnyddio ‘chargeback’ os ydych wedi defnyddio cerdyn debyd yn hytrach na cherdyn credyd, neu os ydych wedi defnyddio cerdyn credyd ond mae’r nwyddau wedi costio llai na £100.
Efallai y byddai’n ddefnyddiol gofyn am 'chargeback’ yn yr achosion canlynol er enghraifft:
Os ydych wedi rhoi tro ar bopeth arall ond heb wneud unrhyw gynnydd o hyd, yr unig opsiwn arall sydd gennych yw mynd i'r llys. Dylai mynd i'r llys fod yn opsiwn olaf. Os nad ydych chi wedi gwneud ymdrech go iawn i sortio'ch problem cyn dechrau camau yn y llys, hyd yn oed os ydych yn ennill eich achos, efallai y bydd y llys yn gostwng eich iawndal.
Cyn i chi fynd i'r llys, mae angen i chi feddwl a oes digon o dystiolaeth gennych. Fe fydd i fyny i chi i brofi eich achos. Mae angen i chi hefyd ddarganfod a oes gan y gwerthwr ddigon o arian i dalu am eich cais. Nid yw'n werth erlyn rhywun sydd â dim arian.
Yng Nghymru a Lloegr, am fwy o wybodaeth am fynd i'r llys i ddatrys cwyn defnyddiwr, gweler Dechrau camau yn y llys yn y Taflenni ffeithiau i ddefnyddwyr.
Am fwy o wybodaeth, yn yr Alban, ynghylch mynd i’r llys i ddatrys cwyn fel defnyddiwr, gweler Beth i’w wneud os oes arian neu iawndal yn ddyledus i chi am nwyddau neu wasanaethau diffygiol.
Rhif Ffôn: 0845 404 05 06
Siaradwyr Cymraeg: 08454 040 505
Gwefan: www.cyswlltdefnyddwyr.gov.uk
Mae Cyswllt Defnyddwyr Cymru yn wasanaeth cyngor i ddefnyddwyr dros y ffôn ac ar-lein, a gefnogir gan y Swyddfa Masnachu Teg a gwasanaeth Safonau Masnach yr awdurdod lleol. Mae'r cyngor a'r wybodaeth yn rhad ac am ddim, ond codir tâl am alwadau ffôn i Cyswllt Defnyddwyr Cymru ar sail prisiau 0845. Mae Cyswllt Defnyddwyr Cymru ar gael yng Nghymru ac yn Lloegr a'r Alban (fel Consumer Direct).
Mae Cyswllt Defnyddwyr Cymru yn medru helpu sortio problem gyda masnachwr neu wneud cwyn. Mae hefyd yn medru esbonio eich hawliau defnyddwyr a'ch cyfeirio chi at gyrff eraill fel cymdeithasau masnach neu Safonau Masnach os fuasai'r rhain yn medru datrys eich problem defnyddiwr yn well.
Ffôn: 0300 123 6262
Gwefan: www.consumerline.org
Mae Consumerline yn wasanaeth cyngor i ddefnyddwyr dros y ffôn ac ar-lein a gefnogir gan yr Adran Menter, Masnach a Buddsoddiad.
Mae'r cyngor a'r wybodaeth yn rhad ac am ddim, ond rhaid i chi dalu am gost yr alwad.
Fleetbank House
2-6 Salisbury Square
London
EC4Y 8JX
Ffôn: 0845 7 22 44 99
Ffacs: 020 7211 8877
E-bost: enquiries@oft.gsi.gov.uk
Gwefan: www.oft.gov.uk
23 Walker Street
Edinburgh
EH3 7HX
Tel: 0131 220 5930
E-bost: kyla.brand@oft.gsi.gov.uk
Mae'r OFT yn adran o'r llywodraeth sy'n goruchwylio arferion masnachu i sicrhau eu bod nhw'n deg a bod cwsmeriaid wedi eu diogelu. Mae'r OFT yn cyhoeddi trwyddedau i fasnachwyr sy'n rhoi credyd, ac yn cadw cofrestr o ddelwyr credyd trwyddedig.
Nid yw'r OFT yn medru helpu cwsmer unigol gyda phroblem defnyddiwr, ond mae'n cynhyrchu taflenni defnyddiol sy'n rhoi gwybodaeth a chyngor.
2 Marylebone Road
London
NW1 4DF
Ffôn: 020 7770 7000 (Prif Swyddfa)
Ymholiadau: 01992 822800
Ffacs: 020 7770 7600
E-bost: which@which.co.uk
Gwefan: www.which.net
Mae Which? Yn fudiad annibynnol sy'n ymgyrchu tros hawliau defnyddwyr. Ni fydd Which? yn helpu cwsmer gyda phroblem, onid yw'r cwsmer yn aelod o'r mudiad.
Mae Which? yn cyhoeddi cylchgrawn misol diddordeb cyffredinol i ddefnyddwyr, sef Which?, a chylchgronau eraill ar destunau amrywiol, pob un ar gael ar danysgrifiad i'w aelodau. Mae Which? yn cyhoeddi amrywiaeth o lyfrau, sydd hefyd ar gael i'r rheiny sydd ddim yn aelodau. Mae llawer o lyfrgelloedd cyhoeddus yn cadw'r cylchgronau a'r llyfrau.
Os ydych chi wedi prynu nwyddau neu wasanaethau gan fasnachwr mewn gwlad arall yn yr Undeb Ewropeaidd (UE) ac mae gennych gwyn, fe fyddwch yn medru cael cyngor a chymorth o Ganolfan Defnyddwyr Ewropeaidd y Deyrnas Gyfunol. Efallai y bydd y Ganolfan Defnyddwyr Ewropeaidd hefyd yn medru cyfeirio eich cwyn at fudiad yng ngwlad y masnachwr a fydd yn medru eich helpu i drafod ateb. Gelwir y math hwn o fudiad yn gorff Datrys Dadleuon Amgen.
Mae'r manylion cyswllt ar gyfer Canolfan Defnyddwyr Ewropeaidd y Deyrnas Unedig yn www.ukecc.net.
Mid City Place
71 High Holborn
London
WC1V 6QT
Ffôn: 020 7492 2222 neu ffôn testun 020 7242 8159
Ffacs: 020 7242 3696
E-bost: enquiries@asa.org.uk
Gwefan: www.asa.org.uk
Mae'r ASA yn goruchwylio Codau Prydeinig Hysbysebu, Hybu Gwerthiant a marchnata uniongyrchol ac mae'n delio gydag unrhyw achosion o dorri'r cod. Fe fydd yn dilyn cwynion yn ysgrifenedig ar gyfer pob math o hysbysebu.
C/O Enterprise House
30 Billing Road
Northampton
NN1 5DA
Ffôn: 01604 625700
E-bost: info@dsa.org.uk
Gwefan: www.dsa.org.uk
Mae'r DSA yn cynrychioli masnachwyr sy'n gwerthu o ddrws i ddrws a'r rheiny sy'n gwerthu mewn partïon yn nhy'r cwsmer. Mae gan y Gymdeithas God Ymarfer y mae'n rhaid i'w aelodau gydymffurfio ag ef. Mae gan y Gymdeithas gynllun cyflafareddu annibynnol, rhad ac am ddim, i ddelio gyda chwynion yn erbyn ei aelodau. Mae yna restr o aelodau ar gael trwy wefan y DSA.
DMA House
70 Margaret Street
London
W1W 8SS
Neu
Mailing Preference Service
MPS Freepost LON20771
London
W1E 0ZT
Ffôn: 020 7291 3310
Llinell gofrestru'r MPS: 0845 703 4599
Ffacs: 020 7323 4226
E-bost: mps@dma.org.uk
Gwefan: www.mpsonline.org.uk
Dylech nodi y bydd defnyddio'r cyfeiriad rhadbost yn oedi'r ymateb sy'n cael ei anfon atoch.
Mae'r MPS yn delio gyda hysbysebu nad ydych wedi gofyn amdano, sydd wedi ei gyfeirio'n bersonol at ddefnyddwyr. Fe fyddan nhw'n tynnu enwau oddi ar restrau postio fel nad ydych chi'n cael unrhyw hysbysebion gan unrhyw gwmni.
DMA House
70 Margaret Street
London
W1W 8SS
Ffôn: 020 7291 3300
Ffacs: 020 7323 4226
E-bost: dma@dma.org.uk
Gwefan: www.dma.org.uk
Mae'r DMA yn gymdeithas fasnach ar gyfer cwmnïau sy'n gwerthu trwy'r post neu'n marchnata'n uniongyrchol. Mae gan y DMA God Ymarfer, y mae'n rhaid i'w aelodau ei ddilyn. Mae gan y DMA gynllun cymodi mewnol a chynllun cyflafareddiad annibynnol i ddelio gyda chwynion yn erbyn ei aelodau.
9 North Street
Rugby
CV21 2AB
Ffôn: 01788 576 465
Llinell gymorth: 01788 538 307/08/09
E-bost: helpline@rmif.co.uk
Gwefan: www.rmif.co.uk
Mae'n rhaid i aelodau'r RMI ddilyn y Cod Ymarfer ar gyfer y Diwydiant Manwerthu Moduron. Mae'r RMI yn gweithredu gwasanaeth cymodi mewnol, a chynllun cyflafareddiad a weithredir yn annibynnol.
Palmerston House
10 The Loan
South Queensferry
EH30 9NS
Ffôn: 0131 331 5510
Ffacs: 0131 331 4296
E-bost: info@smta.co.uk
Gwefan: www.smta.co.uk
Mae'n rhaid i aelodau'r SMTA ddilyn y Cod Ymarfer ar gyfer y Diwydiant Moduro. Mae'r SMTA n gweithredu gwasanaeth cymodi mewnol, a chynllun cyflafareddiad annibynnol.
Am ymholiadau ynghylch ceir newydd:
New Car Code Conciliation Service
PO Box 44755
London
SW1X 7WU
Ffôn: 020 7235 7000
Ffôn Testun: 020 7235 8278
Llinell Gyngor i Ddefnyddwyr: 0870 751 8270
Ffacs: 020 7235 7112
Gwefan: www.smmt.co.uk/consumeradvice
Mae’r SMMT yn gymdeithas fasnach ar gyfer gwneuthurwyr moduron sy’n medru tanysgrifio i God Ymarfer Ceir Newydd yr SMMT a gymeradwywyd gan y Swyddfa Masnachu Teg. Mae’r SMMT yn gweithredu gwasanaeth cymodi a chyflafareddiad diduedd yr ydych yn medru eu defnyddio os oes problem gennych gyda char newydd sydd o dan warant y gwneuthurwr o hyd.
Ar gyfer ymholiadau ynghylch waranti estynedig:
Mechanical Breakdown Insurance Schemes Code Conciliation Service
PO Box 44755
London
SW1X 7WU
Llinell Gyngor i Ddefnyddwyr: 0870 7518270
Ffacs: 020 7235 7112
Gwefan: www.smmt.co.uk/consumeradvice
Mae darparwyr warantïau estynedig yn medru tanysgrifio i God Ymarfer Cynlluniau Yswiriant ar gyfer Methiant Mecanyddol yr SMMT. Mae’r SMMT yn gweithredu gwasanaeth cymodi a chyflafareddiad diduedd yr ydych yn medru eu defnyddio os ydych yn cael trafferth gyda darparwr waranti estynedig sydd wedi tanysgrifio i’r cod.
PO Box 123
Banbury
Oxfordshire
OX15 6WB
Ffôn: 01295 738 726
Ffacs: 01295 738 275
E-bost: ifra@shoeshop.org.uk
Gwefan: www.shoeshop.org.uk
Mae’r IFRA yn cynrychioli siopau esgidiau a chyfanwerthwyr esgidiau. Mae ganddi god ymarfer sy'n cynnwys cwynion. Os oes problem gennych gyda siop esgidiau sy'n aelod o IFRA, fe fydd y Gymdeithas yn ddolen gyswllt rhyngoch chi a'r siop esgidiau i geisio datrys y broblem.
RETRA House
St John Terrace
1 Ampthill Street
Bedford
MK42 9EY
Ffôn: 01234 269110
Ffacs: 01234 269609
E-bost: retra@retra.co.uk
Gwefan: www.retra.co.uk
Mae RETRA'n cynrychioli siopau sy'n gwerthu cyfarpar trydanol domestig gan gynnwys setiau teledu, radio ac offer stereo. Mae'n rhaid i aelodau RETRA ddilyn y Cod Ymarfer ar gyfer Gwerthu a Gwasanaethu Cyfarpar Trydanol ac Electronig. Mae gan RETRA weithdrefn gymodi ar gyfer dadleuon sy'n gysylltiedig â'i aelodau.
British Healthcare Trades Association
New Loom House
Suite 4.06
101 Back Church Lane
London
E1 1LU
Ffôn: 020 7702 2141
Ffacs: 020 7680 4048
E-bost: bhta@bhta.com
Gwefan: www.bhta.net
Mae BHTA (British Healthcare Trades Association) yn gymdeithas fasnach o fewn y diwydiant iechyd. Mae’n cynrychioli cwmnïau sy’n gwneud gwahanol gynnyrch a elwir yn gynnyrch technoleg gynorthwyol, ac yn eu gwerthu. Mae’r rhain yn cynnwys cynnyrch symudedd fel sgwteri, cadeiriau olwyn, lifftiau grisiau a theclynnau codi, a chynnyrch stoma ac anymataliaeth.
O dan ei chod ymarfer, mae aelodau BHTA wedi cytuno i beidio â defnyddio technegau gwerthu sy’n golygu rhoi llawer o bwysau ar y cwsmer, ac maen nhw wedi cytuno i annog cynhaliwr i fod yn bresennol pan fyddan nhw’n gwerthu yng nghartref y cwsmer. Mae hefyd yn cynnwys cynllun cyflafareddiad annibynnol i geisio datrys cwynion.
Furniture Ombudsman
Maxwell Road
Stevenage
Herts
SG1 2EW
Llinell Gyngor i Ddefnyddwyr: 0845 653 2064 (Llun-Gwener. 9yb-5yp)
E-bost: infor@thefurnitureombudsman.org
Gwefan: www.fira.co.uk
Mae’r Ombwdsman Dodrefn yn cynrychioli gwneuthurwyr ac adwerthwyr dodrefn a gorchuddion llawr, gan gynnwys adwerthwyr cegin ac ystafelloedd ymolchi. Mae’r Ombwdsman yn gweithredu gwasanaeth cyflafareddiad i ddelio gyda chwynion yn erbyn ei aelodau. Os ydych chi am ddefnyddio’r gwasanaeth hwn, rhaid eich bod chi eisoes wedi defnyddio gweithdrefn gwynion y gwneuthurwr neu’r adwerthwr ei hun. Mae’r Ombwdsman hefyd yn darparu gwasanaeth archwilio ac adrodd annibynnol ar gyfer eitemau penodol. Mae yna ffi ar gyfer y gwasanaethau hyn, ond efallai y bydd modd i chi gael y ffi yn ôl os cynhelir y gwyn.
Ymwadiad, hawlfraint a pholisi preifatrwydd, Hawlfraint © Cyngor ar Bopeth. Cedwir pob hawl.
