Eich arian

Eich teulu

Eich byd chi

Eich hawliau chi

Mynnwch gyngor

Plîs, cefnogwch ni

Gwirfoddolwch

Diweddarwyd y safle:

Chwefror 11 af 2012

Help gyda chostau iechyd

Mae’r wybodaeth hon yn berthnasol i Loegr, Cymru a’r Alban

Ynglŷn â’r wybodaeth hon

Mae’r rhan fwyaf o driniaeth y GIG am ddim, ond mae yna nifer o bethau y codir tâl amdanynt. Mae’r wybodaeth hon yn dweud wrthych pa bethau y gallech chi gael cymorth ar eu cyfer, ac os ydych chi’n gymwys i hynny.

Nôl i’r brig

Costau iechyd y gallwch chi gael cymorth ar eu cyfer

Efallai y byddwch yn gallu cael cymorth gyda’r canlynol:

costau presgripsiynau
costau deintyddol y GIG, yn cynnwys archwiliadau
profion golwg
talebau tuag at gost sbectol a lensys cyffwrdd
costau teithio i’r ysbyty ac oddi yno am driniaeth y GIG
costau teithio os ydych chi’n mynd dramor am driniaeth
wigiau a gwregysau ffabrig, er enghraifft, gwregysau i’r stumog a’r meingefn, a theits sy’n cynnal.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda chostau presgripsiynau

Os ydych chi’n byw yng Nghymru neu yn yr Alban, mae pob presgripsiwn am ddim beth bynnag yw’ch oedran ac os ydych chi’n derbyn budd-daliadau ai peidio. Mae gan wefan Galw Iechyd Cymru www.nhsdirect.wales.nhs.uk ynglŷn â sut mae’r rheolau yn berthnasol i bresgripsiynau a roddwyd yng Nghymru ond gafodd eu gwneud y tu allan i Gymru, ac i’r gwrthwyneb.

Yn yr Alban, am fwy o wybodaeth ynghylch help gyda thaliadau presgripsiwn, gweler Canllawiau Llywodraeth yr Alban ar help gyda chostau iechyd.

Yn Lloegr, rydych yn gymwys i gael presgripsiwn am ddim os:

ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm a’r elfen credyd gwarant o’r Credyd Pensiwn. Bydd eich partner a’ch plant hefyd yn gymwys i gael y presgripsiynau am ddim os ydynt wedi eu cynnwys yn nyfarniad eich budd-dal. Os ydych chi’n derbyn Credyd Treth Gwaith a/neu Gredyd Treth Plant, efallai y byddwch yn gymwys i gael presgripsiwn am ddim, yn dibynnu ar eich incwm.
ydych yn 60 neu drosodd (mae’n rhaid i chi ddangos prawf o’ch oedran i’r fferyllydd)
oes gennych gyflwr meddygol rhestredig ynghyd â thystysgrif eithrio meddygol ddilys. Gofynnwch i’ch Meddyg Teulu os ydych chi’n credu fod hyn yn berthnasol i chi.
ydych yn derbyn triniaeth am gancr, effeithiau cancr neu effeithiau triniaeth am gancr a bod gyda chi dystysgrif eithrio meddygol ddilys. Fe gewch chi bresgripsiynau am ddim i holl feddyginiaethau’r GIG, nid meddyginiaeth y cancr yn unig.
ydych chi ar feddyginiaeth a bennwyd i atal clefyd pandemig, er enghraifft, ffliw pandemig
oes gennych anabledd corfforol parhaus sy’n golygu na allwch chi fynd allan heb gymorth person arall a bod gyda chi dystysgrif eithrio meddygol ddilys.
ydych chi o dan 16. Rhaid i chi ddangos prawf i’r fferyllydd.
ydych chi’n derbyn addysg amser llawn, yn Lloegr a’r Alban ac yn 16, 17 neu 18. Rhaid i chi ddangos prawf i’r fferyllydd.
ydych chi’n derbyn pensiwn anabledd rhyfel, angen presgripsiynau ar gyfer eich anabledd ac yn meddu ar dystysgrif eithrio.
ydych chi’n garcharor
ydych chi’n feichiog, neu wedi cael babi yn ystod y deuddeg mis diwethaf ac yn meddu ar dystysgrif eithrio ddilys? Mae hyn yn cynnwys os ydych chi wedi colli plentyn ar ôl wythnos 24 o’r beichiogrwydd, neu os oedd eich babi’n farw-anedig.
oes gennych orchymyn gofal cymuned a bod disgwyl i chi gymryd meddyginiaeth ar gyfer trin eich anhwylder meddwl.

Yn Lloegr, er mwyn gweld rhestr lawn o bobol sy’n gallu helpu gyda chostau presgripsiynau, gweler taflen HC11 yr Adran Iechyd, sef, Cymorth gyda chostau iechyd, yn www.nhsba.nhs.uk.

Er mwyn gwneud cais am dystysgrif eithrio gofynnwch i’ch Meddyg Teulu, yr ysbyty neu fferyllydd am ffurflen FP92A.

Er mwyn gwneud cais am dystysgrif eithrio adeg mamolaeth, gofynnwch i’ch Meddyg Teulu, bydwraig neu ymwelydd iechyd am ffurflen FW8.

Os nad oes un o’r categorïau a nodwyd yn y rhestr yn berthnasol i chi, efallai y byddwch chi o hyd yn gallu cael presgripsiynau am ddim ar sail incwm isel - gweler o dan y pennawd Cymorth gyda chostau iechyd os ydych chi ar incwm isel.

Tystysgrifau talu ymlaen llaw

Yn Lloegr, os oes angen presgripsiynau aml arnoch ond nad ydych yn gymwys i’w cael am ddim, fe allwch chi brynu tystysgrif talu ymlaen llaw fydd yn arbed arian i chi.

Fe allwch chi gael tystysgrif talu ymlaen llaw sy’n parhau am naill ai dri neu ddeuddeg mis. Fe allwch chi dalu am y dystysgrif deuddeg mis trwy ddebyd uniongyrchol, mewn deg rhandaliad misol cyfartal.

Cyn prynu tystysgrif talu ymlaen llaw, gwiriwch nad ydych yn gymwys i dderbyn presgripsiynau am ddim, gan y gall fod yn anodd cael ad-daliad unwaith y byddwch chi wedi talu am eich tystysgrif.

Mae yna sawl ffordd i brynu tystysgrif talu ymlaen llaw:

dros y ffôn oddi wrth Awdurdod Gwasanaethau Busnes y GIG
o wefan Awdurdod Gwasanaethau Busnes y GIG
oddi wrth y fferyllydd
oddi wrth eich Ymddiriedolaeth Gofal Cychwynnol.

Y manylion cyswllt ar gyfer Awdurdod Gwasanaethau Busnes y GIG yw:

NHS Business Services Authority
PCC Issue Office
PO Box 854
Newcastle Upon Tyne
NE99 2DE

Tel: 0845 850 0030
Ebost: ppc1@ppa.nhs.uk
Gwefan: www.nhsba.nhs.uk

Yng Nghymru a Lloegr, mae presgripsiynau am ddim ac felly does dim angen i chi gael tystysgrif talu ymlaen llaw.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â chostau tystysgrifau talu ymlaen llaw, yn Lloegr gweler 10.6.4.4. Taliadau’r NHS a gwerth talebau optegol.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda thriniaeth ddeintyddol

Yr ydych yn gymwys i dderbyn triniaeth ddeintyddol y GIG am ddim, yn cynnwys archwiliadau, os:

ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm a’r elfen credyd gwarant o’r Credyd Pensiwn. Bydd eich partner a’ch plant hefyd yn gymwys i gael triniaeth am ddim os ydynt wedi eu cynnwys yn nyfarniad eich budd-dal. Os ydych chi’n derbyn Credyd Treth Gwaith a/neu Gredyd Treth Plant, efallai y byddwch yn gymwys i gael triniaeth ddeintyddol am ddim, yn dibynnu ar eich incwm
ydych chi o dan 18
ydych chi’n 18 oed ac mewn addysg amser llawn
ydych yn byw yn yr Alban (archwiliadau yn unig)
ydych yn byw yng Nghymru, o dan 25 (archwiliadau yn unig)
ydych yn byw yng Nghymru, yn 60 neu drosodd (archwiliadau yn unig)
ydych chi’n feichiog, neu wedi cael babi yn ystod y deuddeg mis diwethaf. Mae hyn yn cynnwys os ydych chi wedi colli plentyn ar ôl wythnos 24 o’r feichiogrwydd, neu os oedd eich babi’n farw-anedig
yn garcharor yn Lloegr neu Gymru.

Yn Lloegr er mwyn gweld rhestr lawn o’r bobol sy’n gallu cael cymorth gyda chostau triniaeth ddeintyddol, gweler taflen HC11 yr Adran Iechyd, sef, Cymorth gyda chostau iechyd, yn www.nhsba.nhs.uk.

Yn Yr Alban, am fwy o wybodaeth ynglŷn â chymorth gyda chostau deintyddol, gweler canllaw Llywodraeth yr Alban ynglŷn â chymorth gyda chostau iechyd.

Efallai y bydd yn rhaid i chi ddangos prawf i’r deintydd eich bod yn gymwys i dderbyn triniaeth am ddim. Os ydyw’ch amgylchiadau’n newid cyn i’r driniaeth ddod i ben, fe fyddwch o hyd yn gallu derbyn triniaeth am ddim.

Os nad ydych yn perthyn i un o’r categoriau a restrir uchod, efallai y byddwch chi o hyd yn gallu cael triniaeth ddeintyddol am ddim ar sail incwm isel - gweler o dan y pennawd Cymorth gyda chostau iechyd os ydych chi ar incwm isel.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda phrofion golwg

Fe fyddwch yn gymwys i dderbyn profion golwg y GIG am ddim, os:

ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm a’r elfen credyd gwarant o’r Credyd Pensiwn. Bydd eich partner a’ch plant hefyd yn gymwys i gael profion am ddim os ydynt wedi eu cynnwys yn nyfarniad eich budd-dal. Os ydych chi’n derbyn Credyd Treth Gwaith a/neu Gredyd Treth Plant, efallai y byddwch yn gymwys i gael profion golwg y GIG am ddim, yn dibynnu ar eich incwm
ydych chi o dan 16
ydych yn byw yn yr Alban
ydych chi o dan 19 oed ac mewn addysg amser llawn
ydych yn 60 neu drosodd
oes angen lensys cymhleth
ydych wedi’ch cofrestru’n ddall neu’n rhannol ddall
ydych yn dioddef o diabetes neu glawcoma
ydych yn 40 oed a throsodd ac yn rhiant, yn frawd, yn chwaer, yn fab neu’n ferch i rywun sy’n dioddef o glawcoma, neu wedi’ch cynghori eich bod mewn perygl o ddatblygu glawcoma
yn garcharor rhyfel ac angen prawf golwg oherwydd anabledd y byddwch yn derbyn pensiwn rhyfel ar ei gyfer
yn glaf yn yr ysbyty, ac angen prawf golwg i reoli eich cyflwr llygaid.

Os nad ydych yn perthyn i un o’r categorïau a restrir uchod, efallai y byddwch chi o hyd yn gallu cael cymorth tuag at gostau prawf golwg preifat ar sail incwm isel - gweler o dan y pennawd Cymorth gyda chostau iechyd os ydych chi ar incwm isel.

Yn Lloegr er mwyn gweld rhestr lawn o’r bobol sy’n gallu cael cymorth gyda chostau profion golwg yr NHS, gweler taflen HC11 yr Adran Iechyd, sef, Cymorth gyda chostau iechyd, yn www.nhsba.nhs.uk.

Yn Yr Alban, am fwy o wybodaeth ynglŷn â chymorth gyda chostau profion golwg, gweler canllaw Llywodraeth yr Alban ynglŷn â chymorth gyda chostau iechyd.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda chostau sbectol a lensys cyffwrdd

Fe fyddwch yn gymwys i gael cymorth tuag at gostau sbectol ar bresgripsiwn neu lensys cyffwrdd os:

ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm a’r elfen credyd gwarant o’r Credyd Pensiwn. Bydd eich partner a’ch plant hefyd yn gymwys i gael taleb os ydynt wedi eu cynnwys yn nyfarniad eich budd-dal. Os ydych chi’n derbyn Credyd Treth Gwaith a/neu Gredyd Treth Plant, eflaai y byddwch yn gymwys i gael cymorth, yn dibynnu ar eich incwm
ydych chi o dan 16
ydych chi o dan 19 oed ac mewn addysg amser llawn
oes angen lensys cymhleth
yn Lloegr, yn garcharor allan dros dro o’r carchar
yn Lloegr a Chymru, yn 16 neu 17 oed ac yn cael eich cynnal yn ariannol gan eich awdurdod lleol.

Os ydych yn gymwys i dderbyn cymorth tuag at gostau sbectol ar bresgripsiwn neu lensys cyffwrdd, fe gewch chi daleb optegol y GIG.

Yng Nghymru, os ydych chi o dan 16 oed neu o dan 19 oed ac mewn addysg amser llawn ac yn dioddef o afiechyd penodol, efallai y gallwch gael taleb tuag at gost pâr sbectol ychwanegol neu lensys cyffwrdd.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â gwerth talebau optegol, yn Lloegr gweler Taliadau’r NHS a gwerth talebau optegol, yng Nghymru gweler Taliadau’r GIG a gwerth talebau optegol, ac yn yr Alban gweler canllaw Llywodraeth yr Alban ynglŷn â chymorth gyda chostau iechyd.

Os nad ydych yn perthyn i un o’r categoriau a restrir uchod, efallai y byddwch chi’n dal yn gallu cael cymorth tuag at gostau sbectol ar bresgripsiwn neu lensys cyffwrdd ar sail incwm isel - gweler o dan y pennawd Cymorth gyda chostau iechyd os ydych chi ar incwm isel.

Yn Lloegr er mwyn gweld rhestr lawn o’r bobol sy’n gallu cael cymorth gyda chostau sbectol a lensys cyffwrdd, gweler taflen HC11 yr Adran Iechyd, sef, Cymorth gyda chostau iechyd, yn www.nhsba.nhs.uk.

Yn Yr Alban, am fwy o wybodaeth ynglŷn â chymorth gyda chostau sbectol a lensys cyffwrdd, gweler canllaw Llywodraeth yr Alban ynglŷn â chymorth gyda chostau iechyd.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda chostau teithio am driniaeth y GIG

Fe allwch chi gael costau teithio hanfodol i’r man yr ydych yn derbyn mathau arbennig o driniaethau'r GIG ac oddi yno wedi’u talu, os:

ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm a’r elfen credyd gwarant o’r Credyd Pensiwn. Bydd eich partner a’ch plant hefyd yn gymwys i gael cymorth os ydynt wedi eu cynnwys yn nyfarniad eich budd-dal. Os ydych chi’;n derbyn Credyd Treth Gwaith a/neu Gredyd Treth Plant, eflaai y byddwch yn gymwys i gael cymorth, yn dibynnu ar eich incwm
ydych yn derbyn pensiwn anabledd rhyfel ac angen mynd i’r ysbyty am driniaeth ar gyfer yr anabledd hwnnw.

Yn Lloegr er mwyn gweld rhestr lawn o’r bobol sy’n gallu cael cymorth gyda chostau teithio am driniaeth yr NHS, gweler taflen HC11 yr Adran Iechyd, sef, Cymorth gyda chostau iechyd, yn www.nhsba.nhs.uk.

Yn Yr Alban, am fwy o wybodaeth ynglŷn â chymorth gyda chostau teithio am driniaeth y GIG, gweler canllaw Llywodraeth yr Alban ynglŷn â chymorth gyda chostau iechyd.

Os oes angen i rywun deithio gyda chi am resymau meddygol, fe allwch chi gael eu costau teithio hwy wedi’u talu hefyd.

Fe allwch chi hawlio ad-daliad o’ch costau teithio trwy lenwi ffurflen HC5 a’i rhoi i’r man y byddwch yn mynd am driniaeth y GIG. Os na allwch chi fforddio talu eich costau teithio ymlaen llaw, fe allwch chi ofyn am daliad ymlaen llaw. Ar y llaw arall, efallai y gallwch chi gael benthyciad argyfwng o gronfa gymdeithasol.

Am fwy o wybodaeth am fenthyciadau argyfwng, gweler Cymorth i bobol ar incwm isel - y Gronfa Gymdeithasol.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda chostau wigiau a gwregysau ffabrig

Lloegr

Os ydych chi wedi derbyn presgripsiwn am wig neu wregys ffabrig y GIG gan yr ysbyty, fe allwch chi eu cael am ddim os ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm a’r elfen credyd gwarant o’r Credyd Pensiwn. Bydd eich partner a’ch plant hefyd yn gymwys i gael wigiau a gwregysau ffabrig am ddim os ydynt wedi eu cynnwys yn nyfarniad eich budd-dal. Os ydych chi’n derbyn credydau treth, efallai y byddwch yn gymwys i gael cymorth, yn dibynnu ar eich incwm.

Os nad ydych yn derbyn un o’r budd-daliadau neu gredydau treth hyn, efallai y byddwch yn gymwys i gael wigiau neu wregysau ffabrig am ddim os:

ydych chi o dan 16
ydych chi o dan 19 oed ac mewn addysg amser llawn
ydych yn glaf mewnol yn yr ysbyty pan gyflenwir y wig neu’r gwregys ffabrig
ydych yn derbyn pensiwn anabledd rhyfel ac angen wig neu wregys ffabrig oherwydd eich anabled
yn garcharor.

Os nad ydych yn perthyn i un o’r categoriau a restrir uchod, efallai y byddwch chi’n dal yn gallu cael cymorth tuag at gostau wigiau a gwregysau ffabrig ar sail incwm isel - gweler o dan y pennawd Cymorth gyda chostau iechyd os ydych chi ar incwm isel.

Er mwyn gweld rhestr lawn o’r bobol sy’n gallu cael cymorth gyda chostau wigiau a gwregysau ffabrig, gweler taflen HC11 yr Adran Iechyd, sef, Cymorth gyda chostau iechyd, yn www.nhsba.nhs.uk.

Cymru a’r Alban

Yng Nghymru a’r Alban, fe allwch chi gael wig y GIG neu wregys ffabrig am ddim, os ydych chi wedi eu cael ar bresgripsiwn, beth bynnag yw’ch oedran, eich incwm neu amgylchiadau personol.

Nôl i’r brig

Cymorth gyda chostau iechyd os ydych chi ar incwm isel

Os ydych chi’n cael trafferth cwrdd â’ch costau iechyd a heb fod yn gymwys i dderbyn unrhyw fath o gymorth, efallai y byddwch yn gallu cael cymorth trwy gynllun incwm isel y GIG.

Bydd faint o gymorth cewch chi yn dibynnu ar faint o incwm yr ydych yn ei dderbyn. Efallai na fyddwch yn gymwys i dderbyn unrhyw gymorth os oes gennych ormod o gyfalaf. Mae dau fath o dystysgrif: tystysgrif cymorth llawn (HC2), a thystysgrif cymorth rhannol (HC3), sy’n dweud wrthych faint sy’n rhaid i chi ei dalu.

Tystysgrif cymorth llawn

Os ydych chi’n gymwys i dderbyn tystysgrif cymorth llawn, fe gewch chi:

presgripsiynau’r GIG am ddim
triniaeth ddeintyddol y GIG am ddim, yn cynnwys archwiliadau
profion golwg y GIG am ddim (yn cynnwys profion golwg gartref) a thalebau gwerth llawn ar gyfer sbectol neu lensys cyffwrdd
ad-daliad llawn o gostau teithio angenrheidiol i gael triniaeth mewn ysbyty
ad-daliad llawn o gostau teithio os ydych chi’n teithio dramor am driniaeth
wigiau a gwregysau ffabrig am ddim
costau teithio os ydych chi’n teithio dramor am driniaeth.

Tystysgrif iechyd rhannol

Os ydych chi’n gymwys i dderbyn tystysgrif iechyd rhannol, efallai y cewch chi gymorth gyda chostau’r canlynol:

triniaeth ddeintyddol ac archwiliadau
profion golwg preifat
talebau ar gyfer sbectol neu lensys cyffwrdd
wigiau a gwregysau ffabrig
costau teithio angenrheidiol i’r ysbyty ac oddi yno am driniaeth y GIG
Costau teithio os ydych chi'n teithio dramor am driniaeth.

Fyddwch chi ddim yn gymwys i dderbyn cymorth gyda chostau presgripsiynau.

Sut i wneud cais am gymorth trwy gyfrwng y cynllun incwm isel

Er mwyn gwneud cais am naill ai tystysgrif cymorth llawn (HC2) neu’r dystysgrif cymorth rhannol (HC3), cwblhewch y ffurflen HC1, sydd ar gael o swyddfeydd budd-daliadau lleol, ysbytai’r GIG, deintyddion, optegwyr a fferyllwyr. Gellir archebu ffurflen HC1 hefyd ar-lein yn www.nhsbsa.nhs.uk. Nid oes rhaid i chi aros hyd nes y bydd angen triniaeth arnoch cyn gwneud cais am dystysgrif. Anfonwch y ffurflen HC1 wedi’i chwblhau at:

Awdurdod Gwasanaethau Busnes NHS
Sandyford House
Archibald Terrace
Newcastle Upon Tyne
NE2 1DB
Tel: 0845 850 1166
Ebost: lis1@ppa.nhs.uk
Gwefan: www.nhsbsa.nhs.uk

Sut i hawlio ad-daliad trwy gyfrwng y cynllun incwm isel

Os nad oes gennych dystysgrif trwy gyfrwng y cynllun incwm isel pan fyddwch chi’n talu taliad iechyd, ond yn credu eich bod efallai yn gymwys i gael un, fe allwch chi hawlio ad-daliad.

Er mwyn hawlio ad-daliad costau presgripsiwn, rhaid i chi ofyn i’r fferyllydd am ffurflen FP57 (neu HCS(R) yn yr Alban) pan fyddwch chi’n talu’r costau. Ar gyfer pob cost iechyd arall, bydd angen ffurflen HC5 arnoch i hawlio’ch ad-daliad. Mae’r rhain ar gael oddi wrth swyddfeydd budd-daliadau lleol, ysbytai’r GIG a rhai meddygon. Dylid anfon y ffurflenni at Awdurdod Gwasanaethau Busnes NHS - gweler uchod.

Os ydych chi’n gymwys i dderbyn cymorth trwy gyfrwng y cynllun incwm isel, telir unrhyw ad-daliad sy’n ddyledus pan gewch chi eich tystysgrif.

Nôl i’r brig

Prawf o gymhwyster i dderbyn cymorth gyda chostau iechyd

Os ydych chi’n hawlio cymorth gyda chostau iechyd ac yn methu profi eich bod yn gymwys, caiff eich cais ei wirio ac efallai y bydd yn rhaid i chi dalu taliad cosb os gwelir nad ydych yn gymwys i dderbyn cymorth.

Bydd y tâl cosb yn bum gwaith y swm y dylech fod wedi’i dalu, i fyny at uchafswm o £100. Os methwch chi dalu’r tâl cosb, gall y GIG gymryd camau i adennill y ddyled yn y llys. Cynyddir y tâl cosb pum deg y cant os nad ydych yn talu o fewn 28 diwrnod i’r diwrnod yr anfonwyd y rhybudd cosb.

Nôl i’r brig